Christen Forum Limburg

Jean Vanier: Als heiligen sneuvelen

Deze beschouwing van John Reese s.j. verscheen in The National Catholic Reporter op 25 februari 2020, onder de titel When Saints fall

John Reese is auteur van Inside the Vatican: The Politics and Organization of the Catholic Church. In 2014 werd hij door President Obama aangesteld als lid van de U.S. Commission on International Religious Freedom, een adviesorgaan voor president en regering in verband met schendingen van de godsdienstvrijheid.

In een van mijn vroegste herinneringen waarschuwt mijn vader me voor een beroemde man: 'Vergeet niet dat hij zijn broek pijp per pijp aantrekt.' Ik herinnerde me deze waarschuwing toen ik hoorde over de val van een ander beroemd icoon, broeder Jean Vanier, de gerespecteerde stichter van L'Arche, een oecumenische gemeenschap waar gehandicapte en normale mensen in christelijke gemeenschap verblijven.

Vanier, die vorig jaar stierf op 90-jarige leeftijd, is overtuigend beschuldigd van corrupte seksuele relaties met zes niet-gehandicapte volwassen vrouwen aan wie hij spirituele leiding gaf. Met andere woorden, dit was niet zomaar een eenmalige affaire met iemand in een vrijgezellenbar. Dit waren berekende en manipulatieve aanvallen op vrouwen onder het mom om ze dichter bij God te brengen.

Deze beschuldigingen werden onderzocht door een onafhankelijk bureau op verzoek van de nieuwe leiding van L'Arche, die de bevindingen goedkeurde en die openbaar maakte. Ondanks onze woede moeten we L'Arche nog steeds feliciteren om hun transparantie. We moeten ook de vrouwen bedanken die de moed hebben gehad om naar voren te komen.

Vanier werd ooit genoemd als mogelijke ontvanger van de Nobelprijs voor de vrede, en kwam zelfs in aanmerking voor heiligverklaring. Te ontdekken dat zo iemand een bedrieger was, maakt me boos.

Tegelijkertijd vraag ik mezelf af, waarom ben ik verrast? De geschiedenis heeft ons het gebrekkige en zondige karakter van de meest beroemde mannen geleerd. Sommige van de Founding Fathers [grondleggers van de VS] verwekten kinderen bij hun slaven. De geschiedenis zit vol met slechte pausen, bisschoppen en priesters. De Europese en Amerikaanse geschiedenis zit vol met grote leiders en denkers die antisemieten en racisten waren.

Tijdens mijn leven hadden John Kennedy en Thomas Merton hun affaires. De beweging "Me Too" heeft het doek laten opgaan en mannen ontmaskerd die niet de heren waren die ze publiekelijk voordeden te zijn.

Zelfs de Bijbel beschrijft mensen als zwakkelingen die toch een belangrijke rol speelden in de heilsgeschiedenis: Eva, Abraham, Mozes, David en de Twaalf. Het is bijna onmogelijk om een belangrijke figuur in de Bijbel te vinden die niet ook een zondaar is. In het Marcusevangelie begrijpt niemand Jezus, zelfs zijn moeder niet (Marcus 3).

Betekent dit dat we alles moeten van de hand wijzen wat deze zondaars deden? Stoppen we met het eren van Abraham omdat hij zijn vrouw aan de Farao pooierde in ruil voor vee en slaven? Stoppen we met het bidden van de psalmen omdat David Uriah liet vermoorden zodat hij zijn vrouw Bathseba kon krijgen? Verbranden we de boeken van Thomas Merton omdat hij een affaire had? Sluiten we L'Arche omdat Vanier misbruik maakte van zijn positie als spirituele vader?

De boodschap van de Bijbel is niet dat dit heilige mannen waren, maar dat God gebrekkige en zondige mensen kan gebruiken om grote dingen te doen. We blijven dat door de geschiedenis heen en in onze eigen tijd zien. Volwassen worden is ook leren inzien dat onze helden lemen voeten hebben.

Maar vergeving is iets anders.

Ik kan Eva, de Twaalf, Merton vergeven, en zonden van zwakte, maar ik ben niet bereid om Abraham, David, Theodore McCarrick, Vanier, Harvey Weinstein en anderen te vergeven die misbruik maakten van hun macht om te jagen op de kwetsbaren. Ik zal hun vergeving aan God overlaten.

Ik ben nog steeds woedend vanwege de schade aangericht aan de mensen die door die mannen zijn misbruikt. Ik ben ook boos omdat ze me cynisch hebben gemaakt als het gaat om grote kunstenaars, politici en religieuze leiders. Het gaat zover dat ik zelfs Moeder Teresa, paus Franciscus en Neef Jan [van Sesamstraat] met een korreltje zout neem.

Als sociaal wetenschapper ben ik nooit verrast door zonde, corruptie en conflicten. Ik geloof rotsvast in de erfzonde, waarvoor veel empirisch bewijs bestaat, hoewel ik niet de schuld geef aan Eva en de appel.

Voor mij is de erfzonde de realiteit dat zonden uit het verleden een vruchtbare bodem bieden voor zonden in het heden (denk aan slavernij en racisme). En zonden in onze tijd zullen het moeilijk maken voor mensen om in de toekomst goed te zijn (denk aan de opwarming van de aarde).

Wat me verbaast is goedheid, vriendelijkheid en liefde. Zij zijn tekenen zijn van Gods genade in de wereld.

Veel mensen keren zich van God af omdat ze het probleem van het kwaad niet kunnen oplossen: hoe kan er een God zijn als er zo'n kwaad in de wereld is?

Ik heb de tegenovergestelde vraag.

Wetende dat we hebben moeten vechten om te overleven van toen we uit de modder zijn gekropen, verbaast het kwaad me niet. Ik ben verrast door het raadsel van het goede. Waarom is er goedheid in de wereld?

Gelet op waar we vandaan komen en de wereld waarin we leven, waarom is er liefde? Waarom is er zelfopoffering? Dit zijn wonderen van genade. Dit zijn tekenen van de Heilige Geest, Gods aanwezigheid in de wereld. Het is de Heilige Geest die ons opstuwt in onze evolutionaire tocht voorbij egoïsme en zonde naar vriendelijkheid en liefde.

Dus als u ook boos en depressief bent door het falen van grote mannen, als al deze mislukkingen u in een cynicus veranderen, laat de zonde u dan niet blind maken voor de aanwezigheid van genade in onze wereld.

Laat je verrassen door liefde.

Vertaling: Rudi Draye