Christen Forum Limburg

Brief van Paus Franciscus over Europa
bij 40 jaar COMECE

Wat volgt is de brief die Paus Franciscus schreef aan kardinaal Pietro Parolin, Staatssecretaris, op de 40ste verjaardag van de Commissie van de Bisschoppenconferenties van de Europese Gemeenschap (Commissio Episcopatuum Communitatis Europensis - COMECE), de 50ste verjaardag van het aangaan van diplomatieke betrekkingen tussen de Heilige Stoel en de Europese Unie, en de 50ste verjaardag van de aanwezigheid van de Heilige Stoel als permanente waarnemer bij de Raad van Europa.

Samen met deze jubilea, was een bezoek van kardinaal Parolin aan Brussel gepland van 28 tot 30 oktober 2020, maar dat is geannuleerd vanwege de verergering van de gezondheidssituatie. Verwacht wordt dat de bijeenkomsten met de autoriteiten van de Europese Unie en de leden van COMECE via videoverbinding zullen plaatsvinden.

Aan mijn eerbiedwaardige broeder kardinaal Pietro Parolin, staatssecretaris

Dit jaar vieren de Heilige Stoel en de Kerk in Europa verschillende belangrijke verjaardagen. Vijftig jaar geleden kreeg de samenwerking tussen de Heilige Stoel en de Europese instellingen die ontstond in de periode na de Tweede Wereldoorlog concrete vorm door het aangaan van diplomatieke betrekkingen tussen de toenmalige Europese Gemeenschap en door de aanwezigheid van de Heilige Stoel als waarnemer bij de Raad van Europa. In 1980 werd de Commissie van de Bisschoppen¬conferenties van de Europese Gemeenschappen (COMECE) opgericht, samengesteld uit afgevaardigden van de bisschoppenconferenties van alle lidstaten van de Europese Unie, met het oog op het bevorderen van "nauwere samenwerking tussen die bisschoppen met betrekking tot pastorale kwesties die verband houden met de ontwikkeling van de gebieden van competentie en activiteiten van de Unie ".Dit jaar markeerde ook de zeventigste verjaardag van de Schuman-verklaring, een gebeurtenis van buitengewoon belang die het geleidelijke proces van integratie van het continent inspireerde en het mogelijk maakte om de vijandigheid te overwinnen die het gevolg was van de twee wereldoorlogen.

In het licht van deze gebeurtenissen bent u van plan om in de nabije toekomst belangrijke bezoeken af te leggen aan de autoriteiten van de Europese Unie, de plenaire vergadering van COMECE en de autoriteiten van de Raad van Europa. In dit verband vind ik het belangrijk om enkele beschouwingen met u te delen over de toekomst van dit continent dat mij zo dierbaar is, niet alleen vanwege de oorsprong van mijn familie, maar ook vanwege de centrale rol die het heeft gespeeld, en naar mijn mening moet blijven spelen in de geschiedenis van de mensheid, zij het met gewijzigde accenten.

Die rol van het continent is des te relevanter in de context van de pandemie die we nu doormaken. Het Europese project is ontstaan uit de vastberadenheid om een einde te maken aan eerdere verdeeldheid. Het werd geboren uit het besef dat eenheid en samenwerking kracht geven, dat eenheid groter is dan conflict en dat solidariteit een manier kan zijn om geschiedenis te schrijven in een levensomgeving waar uit conflicten, spanningen en tegenstellingen een gediversifieerde en levengevende eenheid kan tot stand komen. In onze eigen dagen, die tekenen van een zekere achteruitgang vertonen, en een groeiende tendens om iedereen zijn eigen weg te laten gaan, is de pandemie een soort keerpunt gebleken, waardoor we gedwongen werden een standpunt in te nemen. We kunnen ofwel doorgaan op de weg die we de afgelopen tien jaar zijn ingeslagen en toegeven aan de verleiding tot autonomie en dus tot steeds grotere misverstanden, onenigheid en conflicten, of we kunnen het pad van broederschap herontdekken dat de grondleggers van het moderne Europa inspireerde en leidde, te beginnen met Robert Schuman.

De ervaring van Europa met de pandemie in de afgelopen maanden dat als maar duidelijker gemaakt. Aan de ene kant zijn we getuige geweest van de verleiding om er alleen voor te gaan en eenzijdige oplossingen te zoeken voor een probleem dat de staatsgrenzen overstijgt. Maar dankzij de grote geest van bemiddeling die de Europese instellingen kenmerkt, hebben we ook de vastberadenheid gezien om het pad van broederschap te bewandelen, dat ook het pad van solidariteit is, waarbij creativiteit en nieuwe initiatieven het licht zagen.

De tot dusver genomen maatregelen moeten echter worden geconsolideerd, opdat de middelpuntvliedende krachten niet hun kracht terugkrijgen. Vandaag de dag blijven de woorden van de heilige Johannes Paulus II in de Europese Akte van Santiago van Compostella even actueel als altijd: Europa, vind jezelf, wees jezelf. Een tijdperk van snelle veranderingen kan een verlies van identiteit met zich meebrengen, vooral wanneer er een gebrek is aan gedeelde waarden om de samenleving op te baseren.

Tegen Europa zou ik dus willen zeggen: u, die eeuwenlang een voedingsbodem van hoge idealen bent geweest en nu uw elan lijkt te verliezen, vergenoeg u er niet mee om uw verleden te beschouwen als een album met herinneringen. Na verloop van tijd vervagen zelfs de mooiste herinneringen en worden ze geleidelijk vergeten. Vroeg of laat beseffen we dat we zelf veranderd zijn; we merken dat we moe en lusteloos zijn in het heden en van weinig blijk van hoop geven in onze blik op de toekomst. Zonder idealen zijn we zwak en verdeeld, meer geneigd om te klagen en worden we aangetrokken door degenen die van klagen en verdeeldheid een manier van leven maken, op persoonlijk, sociaal en politiek vlak.

Europa, vind uzelf! Herontdek uw meest diepgewortelde idealen. Blijf uzelf! Wees niet bang voor uw duizendjarige geschiedenis, die meer een venster is dat open is op de toekomst dan op het verleden. Wees niet bang voor uw dorst naar de waarheid, die zich sinds de dagen van het oude Griekenland over de hele wereld heeft verspreid en de diepste vragen van ieder mens naar boven heeft gebracht. Wees niet bang voor de dorst naar gerechtigheid die voortkwam uit de Romeinse wetten en die na verloop van tijd uitmondde in respect voor alle mensen en hun rechten. Wees niet bang voor uw dorst naar de eeuwigheid, verrijkt door de ontmoeting met de joods-christelijke traditie weerspiegeld in uw erfgoed van geloof, kunst en cultuur.

Velen in Europa kijken nu met onzekerheid naar de toekomst, maar evenzeer kijken anderen met hoop naar Europa, ervan overtuigd dat het de wereld en de mensheid nog iets te bieden heeft. Dezelfde overtuiging inspireerde Robert Schuman, die ervan overtuigd was dat "de bijdrage die een georganiseerd en levend Europa kan leveren aan de beschaving onmisbaar is voor het onderhouden van vreedzame relaties". Het is een overtuiging die ook wij kunnen delen, uitgaande van gedeelde waarden en op grond van de geschiedenis en cultuur van dit land.

Wat voor Europa stellen we ons voor voor de toekomst? Wat moet zijn kenmerkende bijdrage zijn? In de wereld van vandaag gaat het niet om het herstellen van politieke hegemonie of geografische centraliteit, of om het ontwikkelen van innovatieve oplossingen voor economische en sociale problemen. Het unieke van Europa berust vooral op zijn opvatting van de mens en de werkelijkheid, op zijn vermogen tot initiatief en op zijn geest van praktische solidariteit.

Ik droom dus van een Europa dat een vriend is van ieder en allen. Een land dat de waardigheid van iedereen respecteert, waarin iedereen wordt gewaardeerd om zijn of haar intrinsieke waarde en niet louter op grond van economisch principes of waarin je als een consument wordt bekeken. Een land dat het leven in elk stadium beschermt, vanaf het moment dat het ongezien in de baarmoeder opkomt tot aan het natuurlijke einde, aangezien geen mens meester van het leven is, noch zijn of haar eigen leven, noch dat van anderen. Een land dat werk propageert als een bevoorrecht middel voor persoonlijke groei en het nastreven van het algemeen welzijn, en dat werkgelegenheid creëert, vooral voor jongeren. Vriend zijn met anderen houdt in dat je zorgt voor hun opleiding en culturele ontwikkeling. Het houdt in dat de zwaksten en meest kwetsbaren worden beschermd, vooral ouderen, zieken die dure zorg nodig hebben en mensen met een handicap. Vriend zijn met anderen houdt in dat we hun rechten verdedigen, maar ze ook herinneren aan hun plichten. Het betekent erkennen dat iedereen geroepen is om zijn of haar eigen bijdrage aan de samenleving te leveren, want niemand van ons is een wereld op zich, en we kunnen geen respect voor onszelf eisen zonder respect te tonen voor anderen. We kunnen niet ontvangen tenzij we ook bereid zijn te geven.

Ik droom van een Europa dat een familie is, een gemeenschap. Een plek van respect voor het eigene van elk individu en elk volk, altijd in het besef dat allen met elkaar verbonden zijn door gedeelde verantwoordelijkheden. Een gezin zijn betekent: in eenheid leven, verschillen koesteren, te beginnen met het fundamentele verschil tussen man en vrouw. In die zin is Europa een echte familie van volkeren, allemaal verschillend maar toch verbonden door een gemeenschappelijke geschiedenis en bestemming. De ervaringen van de afgelopen jaren en die van de pandemie in het bijzonder hebben geleerd dat niemand volledig onafhankelijk is en dat een bepaald individualistisch begrip van het leven en de samenleving alleen maar leidt tot ontmoediging en isolement. Iedere man en vrouw streeft ernaar deel uit te maken van een gemeenschap, dat wil zeggen van een hogere realiteit die zijn of haar individualiteit overstijgt en betekenis geeft. Een verdeeld Europa dat bestaat uit geïsoleerde, autonome realiteiten, zal binnen de korste keren niet in staat blijken te zijn om de uitdagingen van de toekomst het hoofd te bieden. Aan de andere kant zal een Europa dat een verenigde en broederlijke gemeenschap is, in staat zijn diversiteit te waarderen en de rol te erkennen die elk moet spelen bij het aanpakken van de problemen die voor ons liggen, te beginnen met de pandemie - en verder de ecologische uitdaging om onze natuurlijke hulpbronnen te beschermen en de kwaliteit van de omgeving waarin we leven. We staan voor de keuze tussen een levensmodel dat mensen en dingen opzijschuift, en een inclusief model dat schepping en schepsels naar waarde schat.

Ik droom van een Europa dat inclusief en genereus is. Een gastvrije en hartelijke plek waar naastenliefde, de hoogste christelijke deugd, elke vorm van onverschilligheid en egoïsme overwint. Solidariteit, als essentieel element van elke authentieke gemeenschap, vereist dat we voor elkaar zorgen. Alleszins gaat het over een intelligente solidariteit, die meer doet dan louter voorzien in de basisbehoeften wanneer deze zich voordoen.

Solidariteit houdt in dat de meest kwetsbaren worden begeleid naar persoonlijke en sociale groei, waardoor ze op een dag op hun beurt anderen kunnen helpen. Zoals elke goede arts, die niet alleen medicatie toedient, maar ook de patiënt begeleidt naar volledig herstel.

Solidariteit houdt in dat je een naaste bent voor anderen. In het geval van Europa betekent dit vooral bereid worden om, door middel van internationale samenwerking, genereuze hulp te bieden aan andere continenten. Ik denk vooral aan Afrika, waar het nodig is om lopende conflicten op te lossen en een duurzame menselijke ontwikkeling na te streven.

Solidariteit wordt ook gevoed door vrijgevigheid en geeft aanleiding tot dankbaarheid. Die brengt ons ertoe anderen in liefde te respecteren. Als we vergeten dankbaar te zijn voor de voordelen die we hebben ontvangen, hebben we de neiging om steeds meer in ons eigen kringetje te blijven en te leven in angst voor alles en ieder om ons heen die anders is.

We kunnen dit zien aan de vele angstgevoelens die in onze hedendaagse samenlevingen worden gevoeld, waarbij ik het onbehagen en de bezorgdheid over migranten wil vermelden. Alleen een Europa dat een aanmoedigende gemeenschap is, kan de huidige uitdaging op een productieve manier het hoofd bieden, aangezien stuksgewijze oplossingen niet toereikend zijn gebleken. Het is duidelijk dat een behoorlijke opvang van migranten niet alleen hulp omvat voor de nieuwkomers, die vaak op de vlucht zijn voor conflicten, honger of natuurrampen, maar ook moet werken aan hun integratie, zodat ze "in staat zijn de cultuur en tradities van de naties die hen verwelkomen te waarderen en te assimileren”

Ik droom van een Europa met een gezonde dosis secularisme, waar God en Caesar apart staan, maar niet tegenover elkaar. Een land dat openstaat voor transcendentie, waar gelovigen vrij zijn om in het openbaar hun geloof te belijden en hun eigen standpunt in de samenleving naar voren te brengen. Het tijdperk van confessionele conflicten is voorbij, maar evenzeer - laten we hopen - het tijdperk van een bepaald laïcisme dat zich afsluit van anderen en vooral van God. Het is immers duidelijk dat een cultuur of een politiek systeem dat niet openstaat voor transcendentie onvoldoende respect voor de menselijke persoon blijkt te hebben.

Christenen hebben vandaag een grote verantwoordelijkheid: ze zijn geroepen om als zuurdesem het geweten van Europa nieuw leven in te blazen en om processen te ondersteunen die in staat zijn nieuwe energieën in de samenleving te doen ontwaken. Ik roep ze daarom op om met inzet, moed en vastberadenheid bij te dragen aan elke sector waarin ze leven en werken.

Uwe eminentie,

Deze paar woorden komen voort uit mijn pastorale bezorgdheid en mijn zekerheid dat Europa de wereld nog veel te bieden heeft. Mijn woorden zijn uitsluitend bedoeld als een persoonlijke bijdrage aan de groeiende roep om bezinning over de toekomst van het continent. Ik zou het op prijs stellen als u deze gedachten zou kunnen delen in de gesprekken die u de komende dagen zult voeren met de Europese autoriteiten en met de leden van COMECE, van wie ik vraag om samen te werken in een geest van broederlijke gemeenschap met alle bisschoppen van het verzamelde continent in de Raad van de Bisschoppenconferenties van Europa (CCEE). Ik vraag u om mijn persoonlijke groet en een teken van mijn betrokkenheid over te brengen aan elk van hen en aan de volkeren die ze vertegenwoordigen. Uw bijeenkomsten zullen zeker een geschikte gelegenheid zijn om de betrekkingen tussen de Heilige Stoel en de Europese Unie en de Raad van Europa te verstevigen, en om de Kerk te bevestigen in haar evangelisatiemissie en haar dienst aan het algemeen welzijn.

Moge ons geliefde Europa de bescherming blijven genieten van haar beschermheiligen: de heilige Benedictus, de heilige Cyrillus en Methodius, de heilige Bridget, de heilige Catherina en de heilige Teresa van het Kruis (Edith Stein), mannen en vrouwen die uit liefde voor de Heer onvermoeibaar de armen dienden en werkten voor de menselijke, sociale en culturele ontwikkeling van alle volkeren van het continent.

Ik beveel mezelf aan bij uw gebeden en bij de gebeden van degenen die u tijdens uw reizen zult ontmoeten. Ik vraag u aan hen allemaal mijn zegen te brengen.

Vaticaan, 22 oktober 2020,

Francis

Bron: website Vaticaan

(Vertaling uit de Engelse versie: Rudi Draye)