Christen Forum Limburg

Maandag 29 januari 2018 om 20.00 uur
Cultuurcentrum Hasselt

Geen toekomst zonder kleine goedheid

Een muzikale lezing over menswaardig samenleven

Prof. Roger Burggraeve

Moraalfilosoof KULeuven

Michel Kempeners

Woordkunstenaar

Joachim Jamaer

cellist

Roger Burggraeve

 

 Joachim Jamaer en Michel Kempeners

Voor een nieuw verstaan van de toekomst van ons menselijk samenleven laten we ons inspireren door de “kleine goedheid” van de Franse filosoof Emmanuel Levinas. Hijzelf zet ons daarvoor op het spoor van een “afschuwelijk” boek: ‘Leven en Lot’ van Vasili Grossman.

Een centrale figuur in het boek is de heilige dwaas Ikonnikov, die het kwade als schaduwzijde van het goede ontmaskert. Hij openbaart gaandeweg de bedreiging van een rechtvaardig collectief welzijn dat omslaat in haar tegendeel. Ondanks de twijfel over een goede afloop, belanden ze niet in wanhoop. In de crisis ontluikt het idee van een nieuwe, hoopvolle visie op de toekomst. Ook al wint de kleine goedheid nooit, ze wordt ook nooit overwonnen.

Via een intrigerende lezing van deze literatuur, ontdekken we met Levinas hoe de kleine goedheid ook in Jezus’ verkondiging van het Rijk Gods een centrale plaats krijgt.

Met muzikale intermezzo’s op cello door Joachim Jamaer

Naar boven

Roger Burggraeve

Roger Burggraeve werd geboren te Passendale (West-Vlaanderen, BelgiŽ) in 1942. Salesiaan van Don Bosco en priester. Licentiaat in de filosofie (Rome, 1966). Doctor in de moraaltheologie (Leuven, 1980). Docent, hoofddocent en hoogleraar aan de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen, KU Leuven: 1980-1988. Gewoon hoogleraar vanaf 1988. Op emeritaat vanaf 2007. Momenteel actief als professor emeritus met opdracht. Hij doceerde (tot 2007) de vakken: Fundamentele Moraaltheologie; Christelijke seksualiteits-, huwelijks- en gezinsethiek; Geloof, bijbels denken en ethiek; Religie, zingeving en ethiek. Hij doceerde de vakken religie en ethiek aan de volgende faculteiten en instituten van de KU Leuven: Farmaceutische Wetenschappen, Tandheelkunde, het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte, Logopedie, Familiale en Seksuologische Wetenschappen.

Hij is een internationaal gerenommeerd onderzoeker van het ethisch en metafysisch denken van de joodse filosoof Emmanuel Levinas. GeÔnspireerd door Levinas’ Talmoedisch denken ontwikkelde hij een filosofische benadering van de Bijbel. Als visiting professor doceert hij aan het internationaal Instituut Lumen Vitae te Brussel. Hij geeft twee- of driejaarlijks gastcolleges over Levinas, ethiek en Bijbelse filosofie in Congo (Kinshasa), India (Bangalore, Pune, Trichur), Kenia (Nairobi) en Canada (Ottawa, Montrťal). Hij is actief lid van de Ethische Commissie van het Vlaams Welzijnsverbond, en van enkele lokale ethische commissies in de RVT-sector. Hij is ook medestichter en erevoorzitter van het Centrum voor Vredesethiek aan de KU Leuven.

Hij publiceerde tot nu toe 365 artikels, bijdragen, en boeken over algemene en relationele ethiek; bijbel en ethiek; pastoraal, opvoeding en ethiek; nationalisme, racisme en mensenrechten; ethiek van het welzijnswerk; vergelding, vergeving en verzoening; vooral over het denken van Levinas, zowel in het Nederlands als in het Engels, Frans, Italiaans, Duits, en Japans.

Hij is last but not least geestelijk directeur van het Heilig Geestcollege te Leuven, waar 50 ŗ 60 buitenlandse priesters (vooral uit AziŽ en Afrika) voor hun studies in theologie, filosofie of kerkelijk recht verblijven.

Bron: KULeuven

Naar boven

Roger Burggraeve krijgt 4de Ritus & Tempelbouw Oeuvreprijs

In het Nederlandse Zeist kreeg prof. em. Roger Burggraeve de 4de Ritus & Tempelbouw Oeuvreprijs uitgereikt.

Op zaterdag 23 september  in het Nederlandse Zeist een studiedag plaats met als thema: Vanuit de mens naar het Oneindige. Prof. Burggraeve hield er een uiteenzetting met als titel: Intrige van het Oneindige in het eindige. Vanuit Levinas’ denken over vrijheid, gelaat en verantwoordelijkheid.

Voorzitter Henk G. Masselink sprak de laudatio uit.: “Roger, jij symboliseert en belichaamt voor ons de nieuwe tijd. De tijd om de ander te ontmoeten. Door de keuze te maken voor de erkenning en bevordering van de vreemde ander, stijgt de mens boven zijn natuurlijke redelijkheid uit. En precies daardoor wordt hij echt menselijk, humaan. Roger, wij vrijmetselaren in het Nederlandse taalgebied zijn jou heel veel dank verschuldigd voor jouw inzicht brengende en vernieuwende en inspirerende gedachten. Het is mij een grote eer jou de vierde oeuvreprijs van Ritus & Tempelbouw te overhandigen!”

Bron: Kerknet, 26 september 2017

Naar boven

De kleinde goedheid

De toekomst is aan de kleine goedheid
In onze samenleving zien we:
onverschilligheid enerzijds,
harde oordelen anderzijds...
Toch verlangen velen naar mededogen...

We zoeken naar hoop
die kan kiemen in elke dag.

Die vinden we in 'de kleine goedheid'.
Deze 'kleine goedheid' brengt een nieuwe visie
op samenleving en toekomst.
Ze toont een vonk van het goddelijke
in het menselijke.

Met de Franse filosoof Emmanuel Levinas (1906-1995) ontdekken we hoe de kleine goedheid ons op het spoor zet van de Bijbel, en ook hoe ze in Jezus’ verkondiging van het Rijk Gods een centrale plaats krijgt.

De kleine goedheid

Naar boven

Hoog tijd voor een andere god

In zijn boek Hoog tijd voor een andere God - Bijbels diepgronden naar de ziel van ons mens-zijn (Davidsfonds,2015) maakt Rogger Brrgraeve duidelijk wat de aard en de bron van die kleine goedheid is.

Velen van ons zijn opgegroeid met een welomschreven godsbeeld, dat eigenschappen meekreeg als almachtig, hoog verheven en alwetend. Ook de Bijbelverhalen intrigeerden ons als kind, maar zij versterkten nog de voorstelling van een belonende en straffende god-regisseur.

Zoveel jaren later is die god een stille dood gestorven; hij is niet verzoenbaar met de voortschrijdende wetenschappelijke ontwikkelingen en de cultuur-historische context waarin we leven. De meesten laten het daar dan ook bij. Zo wordt religie maatschappelijk irrelevant.

Tegen de stroom in haalt Roger Burggraeve die vergeelde histories van onder het stof. Door een alternatieve lezing van de scheppingsverhalen, Abram en Sarai, Jona, Job, Mozes, de barmhartige Samaritaan ... licht voor de lezer een heel ander gezicht van religie op. Het oude godsbeeld wordt voorgoed begraven, om plaats te maken voor een andere God en ... een andere mens

In Tijdschrift voor Geestelijk Leven (TGL) (2015, 3) leiden mede-auteurs Guido Caerts en Paula Veestraeten het boek in. Enkele uittreksels:

Hoog tijd voor een andere God

Van bij het begin stond voorop dat barmhartigheid de kerngedachte van het boek zou zijn. Van daar dat Tot in Gods ingewand lang de werktitel is geweest. In verhalen uit het Oude Testament komt altijd weer het beeld naar voren van een raakbare God, die enerzijds geen kwaad tolereert, maar van de andere kant gevoelig is voor wie zijn fout bekent en zich bekeert. Uiteindelijk haalt de barmhartigheid het telkens weer van de strikt toegepaste rechtvaardigheid. In de joodse traditie wordt Gods barmhartigheid geduid als Gods moederschap. In het Hebreeuwse ruchama, wat erbarmen betekent, zit het woordje rechem, baarmoeder. Hier raken we God in zijn essentie, zegt Burggraeve, in zijn ziel in het diepste van wat de Oneindige is: ingewand, baarmoeder, mededogen. Barmhartigheid is in de Joodse traditie de zwangerschap en het moederschap van God: 'de schoot die het andere in zich draagt tot het geboren wordt.' (Levinas) Het is in het ingewand van God dat het appel tot mededogen en rechtvaardigheid, en de werken van barmhartigheid hun oorsprong, hun ziel en bezieling vinden, maar ook hun einddoel: alfa en omega!

Het is pas in de laatste rechte lijn, toen het manuscript klaar lag voor de drukker, dat de titel Hoog tijd voor een andere God in een flits naar boven is gekomen. Dat had alles te maken met de groeiende ergernis over de zogenaamde doodgravers van elke vorm van religie, die in de media - en ze krijgen er behoorlijk veel aandacht en ruimte - ons voortdurend op onze kop zitten met een godsbeeld dat al lang niet meer het onze is. Ze blijven zich, paradoxaal genoeg, boos maken op een god die niet meer bestaat. En toen kwam plots die flitsende idee dat het misschien hoog tijd was voor een andere God: niet de vermaledijde god-regisseur in de hoge hemel maar de Oneindige in het eindige, die ruimte schept voor een nieuwe mens. Een mens die zijn autonomie niet opgeeft, maar bereid is zich te laten raken door wat er rondom hem gebeurt en die wil leven in verbinding: met de ander en ... de Andere.

Jezus keert ons godsbeeld binnenstebuiten

Bijbelverhalen waarin God opduikt en binnentreedt in het leven van mensen, laten telkens weer facetten van God zien. En dan is Jezus gekomen. Hij is een vernaai op zich. Maar wat is hij eigenlijk komen doen? Het antwoord: hij is komen zeggen dat het koninkrijk van God, het koninkrijk der hemelen, ophanden is. Het gaat om een rijk waar God heerst. Maar dat heersen krijgt bij hem een heel andere betekenis: In woord en daad toont hij dat het heersen van God niet de klassieke manier van heersen inhoudt. Hij keert dat binnenstebuiten en geeft er een universele dimensie aan. Heersen wordt: zich ontdoen van heerschappij, dienen, mededogen hebben, genezen, gemeenschap scheppen, erkenning geven, zich verbinden met mensen, ongeacht hun afkomst of wie ze zijn. In de christelijke traditie noemt men dat Gods kenosis, Gods zelfontlediging. God ontdoet zich van zijn macht, zijn heerschappij. Hij verbindt zich met de gekwetste mens. Hij is een God van mededogen, een God die nabij is.

Het blijft natuurlijk een metafoor; zegt Burggraeve, een beeld: 'God in den hoge' die afstand doet van zijn macht. Maar we hebben zo'n metafoor nodig, omdat wij in ons spontaan denken altijd uitgaan van goden die machtig zijn. Ook in de Bijbel krijgen we constant het traditionele beeld te zien van God de almachtige, die hoog verheven is, die heerst over de ruimte en over de volken. Maar bij nader toezien is in het Oude Testament al het spanningsveld aanwezig tussen dit traditionele, schrikbarende godsbeeld en de God die nabij is door begaan te zijn. Zoals onder meer blijkt uit psalm 113:“Hij tilt de arme uit het stof, Hij trekt hem omhoog uit het vuil en geeft hem een troon bij de mensen van aanzien {...) Zelfs wie gehuwd en onvruchtbaar is, zet Hij hoog op een troon als een lachende moeder van kinderen!” (Ps 113,7-9)

Jezus' godsbeeld is dus niet helemaal nieuw, vervolgt Burggraeve. Hij heeft het wel scherp gesteld: God is niet de hoog verhevene die de touwtjes van ons leven in handen heeft en die de mens klein houdt. Of zoals Levinas het formuleert: “Ik ben de auteur van mijn eigen bestaan, niet de acteur in een spel waar een ander de regie van heeft, zonder dat ik inzage heb in het script”. Niet in deze God geloven, is het begin van een crisis die ruimte schept voor een ander godsbeeld. Dat andere godsbeeld legt de verantwoordelijkheid, de autonomie bij de mens zelf. Maar het is geen vrijblijvende autonomie. Ook geen neutraal auteurschap, maar een dat moet gedeeld worden. De mens moet zich laten raken. Daaruit ontstaan broederschap, verantwoordelijkheid en zorg voor de ander, ook voor de schepping. In het heersen dat Jezus verkondigt, zit een ethiek die verbinding schept. God is Liefde, er is niets anders. En het is de ethische opdracht van de mens om die Liefde in de wereld te brengen.

Lees het volledige artikel

Naar boven

Leven en lot van Vasili Grossman
waarin de kleine goedheid overblijft

Voor een nieuw verstaan van de toekomst van ons menselijk samenleven laten we ons inspireren door Emmanuel Levinas. Die zet ons zelf op het spoor zet van een “afschuwelijk” boek, Leven en Lot van Vasili Grossman (Uitg. Balans ISBN 9789460034428).

Al gaat dit vuistdikke boek over een gebeuren uit de vorige eeuw, namelijk de slag om Stalingrad tijdens de tweede wereldoorlog, het is mťťr dan ooit actueel, zeker in onze tijd met zijn terreur en antiterreur (‘ war on terror’).

Leven en Lot van Vasili Grossman

Leven en Lot was net als zovele slachtoffers van totalitaire regimes, bijna geruisloos van de aardbodem verdwenen. In 1961 legden twee KGB-agenten beslag op het originele manuscript, de kladversies en alle uitgetikte exemplare Zelfs het typelint van Grossmans typiste moest eraan geloven. Gelukkig ontsprongen twee kopieŽn de dans. Pas in 1989 verscheen de eerste volledige, Russische editie.

Wereldwijd verschenen vertalingen (de Nederlandse in 2009), jubelrecensies, en vergelijkingen met Oorlog en Vrede van Tolstoj en Tsjechov. Niet onterecht! Een meesterwerk en een moderne klassieker!

Een centrale figuur in het boek is Ikonnikov, een ‘zwakke geest’ en ‘heilige dwaas’, die het kwade als schaduwzijde van het goede ontmaskert. Als spreekbuis van Grossman – en Levinas volgt hen daarin – openbaart hij gaandeweg het permanente risico dat de politieke vormgeving van rechtvaardig collectief welzijn bedreigt. Zo’n orde slaat namelijk in haar tegendeel om als ze zich ontpopt tot een zogenaamd volstrekt rationeel, ‘definitief’ en dus ‘messiaans’ regime. Daardoor gaan zowel Grossman-Ikonnikov als Levinas twijfelen aan de belofte van de uiteindelijke overwinning van het goede op het kwade.

Toch belanden ze daarmee niet in wanhoop, cynische resignatie en onverschilligheid. In hun crisisbewustzijn ontluikt het idee van een nieuwe, hoopvolle visie op de toekomst, namelijk de kleine goedheid.

Ook al wint ze nooit, ze wordt ook nooit overwonnen.

Grossman lijkt alle ideologie achter zich gelaten te hebben en alleen nog hoop te putten uit de individuele goedheid van gewone mensen. Alleen daardoor wordt de beschaving overeind gehouden. Zinloze goedheid noemt hij dat. Het lijkt het enige waar hij nog in gelooft.

"Het goede schuilt niet in de natuur, niet in de preken van geloofsleiders en profeten, niet in doctrines van grote sociologen en volksleiders, niet in de ethica van filosofen…

Toch dragen gewone mensen liefde in hun hart voor alles wat leeft."

Uiteindelijk rest het geloof in een kleine goedheid:

“Ja, naast het goede, dat groots en dreigend is, bestaat de alledaagse menselijke goedheid. De goedheid van een oude vrouw die een krijgsgevangene een stuk brood brengt, de goedheid van een soldaat die een gewonde vijand uit zijn veldfles laat drinken, de goedheid van de jeugd die medelijden toont met de ouderdom, de goedheid van een boer die een oude Jood op zijn hooizolder verstopt.”

Die goedheid is zonder getuigen, zinloos en toevallig.

Maar ze is ook een eeuwige goedheid die als kerndeeltjes verstrooid ligt in het leven en zelfs in de diepste waanzin een weerstand mogelijk maakt tegen het lot.

Leven en lot

Woordkunstenaar Michel Kempeners leest fragmenten voor uit Leven en Lot.

Naar boven

Michel Kempeners

Michel Kempeners (į1955) gaf Woordkunst aan het Stedelijk Conservatorium van Hasselt van 1980 tot 2015.

Van 1995 tot 1998 was hij gastdocent aan het Lemmensinstituut in Leuven.

25 jaar lang presenteerde hij de Helikon-aperitiefconcerten in Hasselt.

Sinds 2011 is hij gastdocent "Zegkunst" aan het Seminarie Johannes XXIII in Leuven.

Hij sprak documentaires in bij Canvas en werkt als free-lance stemacteur in de audio-visuele sector.

De laatste jaren concentreert hij zich vooral op het voordragen van de bijbel en spirituele teksten uit de wereldliteratuur. Zo bracht hij de Apologie van Bernardus van Clarivaux op verschillende abdij-sites in Limburg.

Begeleid door een flamencogitaar en een contrabas brengt hij De Stappende Man , een poŽtische evocatie van de Jezus-figuur, van Christian Bobin.

Met drie jonge cellisten van het Conservatorium van Brussel vormt hij het ensemble Trecelli, dat onlangs concerteerde tijdens een JAT-Concert in het Conservatorium van Hasselt.

Op 16 maart 2018 brengt hij samen met cellist Joachim Jamaer La Passione van Mario Luzi in Hof Zevenbergen te Ranst.

Fragmenten uit Leven en Lot van Vasili Grossman werden reeds samen met Joachim gebracht tijdens de Virga Jesse Feesten 2017.

In 2016 werd hij voorzitter van Christen Forum Limburg.

Naar boven.

Joachim Jamaer

Joachim Jamaer (1997) leerde cello spelen bij Koen Berger vanaf vier jaar. Daarna werd hij leerling aan het Hasselts Conservatorium bij Rudy Froyen.

In 2015 begon hij aan zijn bachelor bij Olsi Leka in het Koninklijk Conservatorium Brussel.

Van 2007 tot 2016 speelde hij in het Hasselts Symfonieorkest o.l.v. Valentijn Ten Haaf. Zij traden op in vele Belgische en Duitse steden, en in Amsterdam, Praag en Wenen.

Hij trad op als solist met Panta Rei, AMAJ Jong Symfonisch Limburg, Musate en ‘Constellations Musicals.

Dit jaar nam hij ook deel aan het Sint Kathelijne Muziek Festival.

Ook als kamermuzikant geeft hij regelmatig concerten in ons land, ItaliŽ en Frankrijk.

In augustus 2017 nam hij deel aan de Ervin Schiffer International Master Classes, bij Katalin Sebestyen, Karoly Botvay en Lucas Blondeel.

Sinds september 2017 is hij eerste cellist in het Euregio Jeugdorkest.

Vorig jaar vormde hij met twee medestudenten van het Brussels Conservatorium het ensemble Trecelli, in samenwerking met woordkunstenaar Michel Kempeners.

Naar boven.

 

Inhoud

Roger Burggraeve

De kleine goedheid

Hoog tijd voor 'n andere God 

Leven en Lot (Grossman)

Michel Kempeners

Vraag stellen?

Deze conferentie verloopt niet volgens het traditionele stramien, waarbij de spreker in het tweede deel van de conferentie vragen betanwoordt van de luisteraars.
In de plaats daarvan vullen woord en muziek de uiteenzetting aan.

Conferentietekst

Een syllabus bij de conferentie wordt verkocht tijdens de pauze op de conferentieavond. Ook op de volgende conferenties van het werkjaar kan u de tekst nog kopen, zolang de voorraad strekt.

U kunt de tekst van de conferentie ook online bestellen!

Bestel de syllabus