Christen Forum Limburg

 

 

Maandag 25 november 2019 om 20.00 uur
Cultuurcentrum Hasselt - grote schouwburg
Toegang: 5,00 euro

Het geweld van geld

Op zoek naar de ziel van de economie

Prof. Dr. Antoon Vandevelde

Filosoof en econoom KU Leuven (Hoger Instituut voor Wijsbegeerte & faculteit Economie)

Antoon Vandevelde

Wat is de waarde van het kapitalisme in onze tijd? Zijn westerlingen de armen op de wereld iets verschuldigd? En loont het eigenlijk wel om eerlijk te zijn? Ethiek en economie staan haaks op elkaar, zo wordt vaak gezegd. De zucht naar rijkdom en de logica van de winst verbinden mensen, maar zetten ze ook tegen elkaar op. De ideeŽn van rechtvaardigheid en solidariteit lijken daarbij in het gedrang te komen. Maar tegelijkertijd willen mensen ook iets betekenen voor anderen, en is hun morele verontwaardiging vaak een machtiger drijfveer dan eigenbelang. Filosoof en econoom Antoon Vandevelde beschrijft zijn zoektocht naar de rol van ethiek in onze economische wereld. Gesteund door inzichten van de grote denkers gaat hij in op enkele controversiŽle kwesties: van de discussie rond het basisinkomen over de vraag of draagmoederschap zomaar in contracten en geldsommen kan worden vastgelegd, tot heikele thema's als extreme managerslonen. Een unieke blik op hoe geld de wereld doet draaien, maar bovenal op hoe we het kunnen aanwenden voor een betere toekomst.

Antoon Vandevelde

Prof. dr. Emeritus Antoon Vandevelde (1952) studeerde economie en filosofie en was als gewoon hoogleraar verbonden aan het Centrum voor Economie en Ethiek en het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte van de KU Leuven. Van 2006 tot 2013 was hij ook decaan van de faculteit Wijsbegeerte. In 2004 was hij voorzitter van de visitatie- en accreditatiecommissie voor de Nederlandse opleidingen Wijsbegeerte.

Hij doceerde lange tijd aan de Universiteit Antwerpen en was twee jaar halftijds aan de Universiteit van Rotterdam verbonden. Hij vervulde kortere lesopdrachten aan de Universiteiten van Tilburg en Nijmegen, aan de Universitť Nationale du Rwanda, aan de Universiteit van Bandung (IndonesiŽ), aan de Universiteit van Stellenbosch (Zuid-Afrika) en aan de Martyrs University of Uganda.

Prof. Vandevelde publiceerde vele artikelen in het domein van de algemene en toegepaste ethiek, de economische ethiek en de politieke filosofie, o.a. over bedrijfsethische kwesties, over verantwoordelijkheid voor komende generaties, de legitimiteit van erfenisbelastingen, filosofie van de sociale zekerheid, solidariteit en altruÔsme.

Naar boven

Het geweld van het geld

In september 2017 verscheen het boek van Antoon Vandevelde Het geweld van geld - op zoek naar de ziel van de economie. Op de website Leuven Leest verscheen een verslag van de boekvoorstelling in Schouwburg 30CC.

Een filosoof/econoom die het over economische ethiek heeft, kan je daarmee zalen vullen?
Het geweld van het geld De schouwburg in Leuven in elk geval wel. Antoon Vandevelde, als gewoon hoogleraar verbonden aan het Centrum voor Economie en Ethiek en aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte van de KUL, kwam er zijn boek ‘Het geweld van geld’ voorstellen en de grote zaal zat behoorlijk vol. Een aansprekende titel, in combinatie met een ondertitel als ‘Op zoek naar de ziel van de economie’, daar willen mensen – van allerlei leeftijden trouwens – blijkbaar nog wel eens voor uit hun luie stoel komen.

Gedurende de hele boekvoorstelling kwam Vandevelde telkens terug op de ambivalentie van geld. Geld en het gebruik ervan impliceert in vele gevallen een zekere mate van geweld. Wie schulden heeft, ervaart de ijzeren dwang tot terugbetaling, kleinere handelszaken en traditionele landbouwers worden genadeloos uit de markt gedrukt, met persoonlijke drama’s tot gevolg, en zachte zaken raken door inmenging van geld gecorrumpeerd. Mensen die hun hele leven hebben gespaard in de hoop op hun oude dag te gaan rentenieren komen nu bedrogen uit, sommige werknemers overleven op minimumlonen terwijl CEO’s gigantische bonussen opstrijken ...

Anderzijds kan geld net zo goed een pacificerende rol spelen. Eťn van de eerste functies van geld bestond er namelijk in dat de familie van een moordenaar een geldbedrag schonk aan de familie van het slachtoffer ter compensatie van de morele schuld die niet kon worden uitgewist. Vandaar het woord ‘vergelding’. De Montesquieu had het in de 18e eeuw al over ‘le doux commerce’: als mensen en naties handel dreven zouden ze alvast minder redenen vinden om de wapens op te nemen tegen elkaar. En in deze tijden van compromis is ‘er een smak geld tegenaan gooien’ meer dan eens een manier om een sluimerend politiek conflict op te lossen.

Geld geeft makkelijk aanleiding tot gesjoemel en bedrog en de voorbeelden daarvan zijn legio, maar zonder vertrouwen en fairness draait een geldeconomie evenmin. Denk maar aan het immense vertrouwen waarvan we blijk geven als we via het internet handel drijven met volslagen onbekenden.

Binnen die dubbelzinnige context belicht Antoon Vandevelde in ‘Het geweld van geld’ een aantal controversiŽle kwesties op het snijvlak van filosofie, economie en ethiek. Hij heeft het over ‘de dingen die beter niet te koop kunnen zijn’, zoals gezondheid en kinderen (de kwestie van het draagmoederschap), over het basisinkomen en de ethische grondslagen van de sociale zekerheid, over het al dan niet terecht zijn van extreme managerslonen en over de legitimiteit van het kapitalisme.

Lees het volledige verslag

Het geweld van geld - Op zoek naar de ziel van de economie
Antoon Vandevelde
LannooCampus 2017
EAN: 978940144497

Naar boven

Chť of Francisus?

Beseffen we dat er iets mis is in wereld waarin er zoveel landarbeiders zijn die geen grond hebben, zoveel families die geen thuis hebben, zoveel arbeiders zonder rechten, zoveel mensen van wie de waardigheid niet wordt gerespecteerd?

Beseffen we dat er iets mis is als er zoveel zinloze oorlogen worden uitgevochten, als er zoveel broedermoorden gebeuren onder onze eigen ogen?

Beseffen we dat er iets mis is als bodem, water, lucht en levende wezens constant bedreigd worden?

Laat ons dus niet bang zijn om te zeggen dat verandering nodig is.

Wij willen verandering.

Ik vraag me af of we wel zien dat die destructieve realiteiten deel uitmaken van een systeem dat wereldomvattend is geworden. Beseffen we dat dat systeem de winstmentaliteit tot elke prijs heeft opgedrongen, zonder enige consideratie voor uitsluiting en de vernietiging van de natuur?

Als dat zo is, dan houd ik vol: laat ons niet bang zijn om te zeggen dat wij verandering willen: echte verandering, structurele verandering. Dit systeem is onduldbaar geworden.

De nieuwe kolonisatie heeft vele gezichten. Soms doet ze zich voor als de anonieme invloed van geld: ondernemingen, leenagentschappen, sommige zgn. vrijhandelsverdragen, het opleggen van besparingsmaatregelen die altijd de riem van de werkenden en de armen aanhalen.

Paus Franciscus, juli 2015 in Bolivia

This economy kills - Pope Francis on Capitalism and  Social Justice

Als ik enige plaatsen uit de preken van de vroege kerkvaders uit de tweede en derde eeuw over de omgang met de armen zou herhalen, zou menigeen mij voor de voeten werpen dat mijn preek marxistisch is.

This economy kills - Pope Francis on Capitalism and Social Justice"

Naar boven

Etisch omgaan met geld

Sociale leer van de Kerk over economie en financies

Op 2 maart 2019 organiseerde het Interdiocesaan Pastoraal Beraad (IPB) een Forum over geld. Professor Johan Verstraeten lichtte een Vaticaans document toe- Oeconomicae et pecuniariae quaestiones - over economische en financiŽle vraagstukken. Het gaat om een document van de Congregatie voor de Geloofsleer en het Dicasterie voor de bevordering van de integrale menselijke ontwikkeling. Hij situeerde het document in het bredere kader van de sociale leer van de Kerk.

Al in 1931 werd een ‘despotische economische overheersing in handen van weinigen’ aangeklaagd door paus Pius XI (Quadragesimo Anno). Toen paus Johannes Paulus II in 1991 de encycliek Centesimus Annus publiceerde, juichten bepaalde kringen omdat ze hierin de rechtvaardiging van het kapitalisme lazen. Ze zagen echter de voorwaarden over het hoofd die in artikel 43 genoemd worden: dat de vrije markt en winst niet mogen gaan ten koste van mens en milieu. In Caritas in Veritate, een encycliek van Benedictus XVI uit 2009, worden de leiders van de financiŽle wereld opgeroepen tot meer verantwoordelijkheid voor het algemeen welzijn. Er wordt aandacht gevraagd voor de rol van menselijke relaties in markttransacties en voor ethische investeringen. Na de bankencrisis publiceerde de Pontificale Raad voor Rechtvaardigheid en Vrede in 2011 ‘Naar een hervorming van de internationale financiŽle en monetaire systemen in de context van een globaal openbaar gezag’. Het was een pleidooi om via een centraal wereldwijd orgaan bindende spelregels op te leggen en nieuwe vormen van globale fiscale solidariteit te bevorderen.

Het document van 2018, Overwegingen voor een ethische onderscheiding in het huidige economische en financiŽle systeem, bouwt verder op de relationele antropologie van Caritas in Veritate. Het vertrekt van 3 basisprincipes: (1) Elk economisch systeem moet bijdragen tot de globale kwaliteit van het leven, het integrale welzijn van de hele persoon en van alle mensen; (2) de universele bestemming van de goederen en (3) de preferentiŽle optie voor de armen.

Lees het volledige verslag uit het tijdschrift Transparant

Lees het persbericht hierover op Kerknet

Naar boven

Kapitalisme heeft nood aan een reset

In De Morgen van 19 september 2019 verscheen een artikel van de hand van Stavros Kelepouris onder de titel ‘Financial Times’ trekt aan alarmbel: ‘Kapitalisme heeft nood aan een reset’

Kapitalisme: tijd voor een reset. Met die niet mis te verstane boodschap opende de Financial Times deze week in dikke letters op de voorpagina. Het is voor de krant meer dan een vaststelling. Het is een nieuwe journalistieke agenda, zo bleek uit een hoofdredactioneel commentaar. Het liberale kapitalistische model heeft welvaart en vrede gebracht, maar de focus op winstmaximalisatie en het belang van de aandeelhouders zetten het model onder druk, schrijft Lionel Barber. De vrije markt en het kapitalisme kunnen maar overleven als ze inzetten op winst met meerwaarde.

Ook een ander monument van de financieel-economische pers, The Economist, wees recent op de schaduwzijde van het winstmodel. “In het Westen werkt het kapitalisme niet meer zoals het zou moeten. Jobs in overvloed, maar de groei is traag, de ongelijkheid hoog en het milieu lijdt”, klonk het.

Als die twee toonaangevende publicaties aan de alarmbel trekken, is dat een signaal. En dat komt niets te vroeg, zegt econoom en ondernemer Geert Noels. “Het valt moeilijk te ontkennen dat er tien jaar na de financiŽle crisis nog altijd geen normalisering is. Het is nog steeds geen business as usual, dat toont onder meer de brexit.”

“Het was hoog tijd voor de boodschap van FT”, vindt ook Peter De Keyzer, voormalig hoofdeconoom van BNP Paribas. “Het is een teken aan de wand. Het kapitalisme zit niet in een crisis, maar moet zichzelf wel blijven heruitvinden. Er is een groeiende maatschappelijke onrust over het klimaat, over wereldwijde ongelijkheid. Daardoor neemt de kritiek op ons economisch systeem toe.”

Die kritiek is niet onterecht, klinkt het dan weer bij Veronique Goossens, hoofdeconoom bij Belfius. De kloof tussen arm en rijk is in BelgiŽ weliswaar veel kleiner dan bijvoorbeeld in Amerika, omdat ons land tot het meest herverdelende ter wereld behoort. “En toch zitten we in zo’n welvarend land met een kansarmoede van 15 procent. Je kan je toch afvragen hoe we er in godsnaam niet in slagen dat omlaag te krijgen.

The Economist

Lees het volledige artikel

Naar boven

Vandevelde bij Kant en klaar

De reeks Kant en Klaar van Klara is een bescheiden filosofische denktank die vertrekt van de vier grondvragen van de filosofie zoals de achttiende-eeuwse denker Immanuel Kant die uittekende: Wat kan ik weten? Wat moet ik doen? Wat mag ik hopen? En wat is een mens?

In april 2018 was Emeritus Professor Antoon Vandevelde te gast.

Het gaat in het gesprek niet over geld. Thema is de vluchtigheid der dingen.

Luister naar de podcast

Naar boven

Gebed: Gegeven aan mensen

Heer God,
alles wat ik heb,
alles wat ik ben,
alles wat ik doe,
bied ik U aan.

Kom en vervul mijn dag.

Schenk mij uw Geest,
dat in mijn denken,
spreken en handelen,
iets van uw stille aanwezigheid mag doorbreken.

Laat me niet enkel voor mezelf leven,
maar zoals Jezus,
verbonden met U
en gegeven aan mensen.

Amen.

Naar boven