Christen Forum Limburg

Een wetenschapper op zoek naar exoplaneten

een wetenschapper op zoek naar geloof …

Leen Decin

Astrofysicus,
hoogleraar sterrenkunde KU Leuven

Maandag 18 februari 2019

Samenvatting

Exoplaneten

Het heelal is een vrij grote ruimte. Het is groter dan iemand zich ooit heeft kunnen voorstellen. Dus, als wij het alleen maar zijn, dan lijkt dat een gigantische verspilling van ruimte.

We zoeken in die immense ruimte naar planeten, om te verstaan wat ons verhaal is. Op dit ogenblik is onze aarde de enige plek waarvan we weten dat mensen er kunnen leven. Zij heeft een aantal (unieke?) eigenschappen: ze heeft een korst, er is genoeg warmte, er is water, er is organisch materiaal. Dat zijn dus ook kenmerken van datgene wat we in de ruimte zoeken.

We zoeken in de ruimte met telescopen – op aarde of in satellieten. De eerste ontdekte planeet bij een andere zon, 51 Pegasus B tartte onze wetten van de fysica (ze kon dáár eigenlijk niet zijn). We ontdekken ze met lichtmeting.

We zoeken planeten, en proberen beter te verstaan hoe uniek onze planeet is. Met de huidige technieken zoeken we nog altijd dicht bij huis, binnen de eerste 3000 lichtjaren. De planeten teller staat momenteel op 3912. De reis naar de dichtstbijzijnde zou al snel honderdduizend jaar duren. Het vermoeden bestaat dat een dertigtal van die planeten "bewoonbaar" zijn. Maar het ontstaan van leven is niet evident. Onze aarde heeft een reeks wel heel specifieke kenmerken.

Leven is kwetsbaar maar heeft ook veerkracht. Als je ziet onder welke omstandigheden het op deze aarde te vinden is, waarom zou het dan elders niet te vinden zijn? Met nieuwe satellieten blijven we zoeken naar bio-signaturen.

Wat zou de impact zijn van een ontmoeting met ET? Er is geprobeerd om te schatten hoeveel planeten met intelligent leven er kunnen zijn, maar dat is grotendeels speculatie. Het hangt er ook van af of je gelooft dat leven een convergent, doelgericht proces is, of dat het hier is gekomen door een aantal toevalligheden - bijvoorbeeld de inslag van een meteoriet, waardoor de dinosaurussen voor ons de plaats moesten ruimen. Alleszins is de kans dat leven zich ontwikkelt in die tweede optiek wel heel klein: wij mensen zouden dan wel eens absoluut uniek kunnen zijn in dit universum.

Maar "afwezigheid van bewijs is geen bewijs van afwezigheid", en dus blijven we zoeken. De kans bestaat dat bovendien dat buitenaardse wezens verder ontwikkeld zijn dan wij, en dat ze grote afstanden in "korte" tijd kunnen overbruggen. Maar waar zijn ze dan?

Maar áls er ooit een teken komt? Misschien kunnen we dat dan niet interpreteren. Of we worden bang, en we gaan ons bewapenen. Of het verenigt ons juist: één homo sapiens – zonder etnische verschillen, zonder taalverschillen, zonder godsdienstige verschillen - en één ET! Waar staan we dan als mens? Zijn we centraal in het universum, of zijn we een stukje schuim dat in het geheel niet voorstelt?

Geloof en wetenschap

Religie wil zeggen dat mensen God nodig hebben. Geloof is iets anders: dat wil zeggen dat God mensen nodig heeft. Een ontmoeting met ET zou een impact kunnen hebben op religie, maar niet op geloof.

De uitdagende vraag is wel: wat is het doel van Gods creatie? De mens is toch geschapen naar Gods evenbeeld? Al is er wel een theologische stroming die stelt dat het universum open staat voor nog andere goddelijke manifestaties. De menswording is dan uniek voor de doelgroep waarin zij plaats heeft. Het Bijbelse christelijke geloof is vooral een geloof dat gaat over de plaats van de mens in dit Bijbelse verhaal, de unieke plaats van de mens en zijn God. En daar kan geen ET tussenkomen.

Geloof en wetenschap. Geloof je in de oerknal of in God? Wetenschap en religie hebben een andere basis. Wetenschap is gebaseerd op de ratio. Geloof is transrationeel, het heeft niets te maken met godsbewijzen. Ik kan God niet definiëren. Hij is te hoog voor ons.

Iemand die de kracht van wetenschap en geloof kon combineren was Mgr. Georges Lemaitre (1894 – 1966). Hij toonde aan dat de tijd is ontstaan. "Wat was er vóór de Big Bang?" is dan geen zinnige vraag, want er was geen vóór. Waar zit God dan? De wetten van de fysica, zei Lemaitre, hebben ons een soort gordijn gegeven, waarachter je niet kunt kijken. De wetten van de fysica verbergen God. God zit op een andere dimensie.

Een artikel in The New York Times van 1933 heeft als titel: Lemaitre follows two paths to truth. Er staat niet: Lemaitre follows two paths to the same truth. Hij zei: "Ik was geïnteresseerd in de waarheid vanuit het standpunt van verlossing en tegelijkertijd in waarheid vanuit het standpunt van wetenschappelijke zekerheid. Er zijn twee manieren om bij de waarheid uit te komen: grondig naar waarheid zoeken houdt het onderzoek van de ziel in, evenzeer als dat van spectra."

Wetenschap en religie zoeken beide een weg naar de waarheid. Je kunt kiezen om één ervan te bewandelen, of beide. Je kunt kiezen om het membraam te vormen tussen beide. Je kunt je laten verrijken, want religie en wetenschap kunnen goed samenklinken. Het is jouw keuze.

Je kunt twee wegen laten samenkomen in wie je bent. Als we het beeld verder trekken van de twee sporen, van een spoorweg met dwarsliggers, en je trekt één lijn bij, dan krijg je een horizon en een vluchtpunt. Er is dan ook toekomst voorbij de horizon.

Meer weet ik niet.

Samenvatting: Rudi Draye, lid van de groep.

Download deze samenvatting

Uitgebreide transcriptie

Lees de uitgebreide terugblik

Meer over deze conferentie

Conferentie 18 februari 2019

Leen Decin