Christen Forum Limburg

maandag 29 februari 2016 om 20.00 uur
Cultuurcentrum Hasselt (Grote zaal)

Geweld in naam van religie

Heinrich Bielefeldt

Katholiek theoloog, jurist en professor mensenrechten universiteit Erlangen (D)

Heinrich Bielefeldt

Sinds 2010 is Heiner Bielefeldt speciaal gezant ‘Freedom of Religion’ voor de mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties. In die hoedanigheid reist hij de wereld rond om te praten met gelovigen. Hij onderzoekt welke obstakels mensen ondervinden in het belijden van hun geloof en hoe godsdienstvrijheid kan gevrijwaard worden. In 2015 publiceerde hij een speciaal VN- rapport over geweld in naam van religie: daarin situeert hij het fenomeen en formuleert hij enkele belangrijke aanbevelingen aan overheden, media, onderwijs. Voor Christen Forum getuigt hij over zijn ontmoetingen met gelovigen op zijn reizen naar Jordanië, Vietnam, Laos, Paraguay, Moldavië, Sierra Leone als speciaal gezant van de VN. Daarbij geeft hij inzicht in de schijnbare paradox tussen mensenrechten, godsdienstvrijheid en geweld in naam van religie.

Lokken religies geweld uit?

Naar aanleiding van de gebeurtenissen in Parijs in november 2015 verscheen op de website van De Redactie een bijdrage van Mark Van de Voorde onder de titet Lokken religies geweld uit?

\ Het Christusbeeld in Rio de Janeiro

Welles nietes, het gehakketak over de vraag of de islam in se gewelddadig is blijft aanhouden op de sociale media (af en toe ook in de gewone media). Dat men daarmee niet alleen de vredelievende moslims schoffeert maar ook het integratieproces onmogelijk maakt, zal velen worst wezen. Er zijn er die nog een stap verder gaan: ze stellen dat elke religie per definitie tot geweld leidt.

Alleen het atheïsme zou vredelievend zijn, want in naam van het humanisme is nog nooit gedood, schrijven sommigen. Als argument plaatsen ze de quote van Ricky Gervais: "Wij atheïsten hebben niets om voor te sterven, wij hebben alles om voor te leven." Als dat waar zou zijn, betekent dit dat voor atheïsten niets in het leven zo heilig, nobel of waardevol kan zijn dat je het desnoods met je leven wilt verdedigen.

Zijn ze dan idioten geweest?

Dan zouden voor hen de mensen die op de avond van 13 november in de Parijse concertzaal Bataclan stierven, toen ze hun geliefde met hun lichaam hebben beschermd, iets heel doms hebben gedaan. Zij allen hadden iets om desnoods voor te sterven.

Voor mij deden ze wat in de Bijbel staat: "Geen groter liefde kan iemand hebben dan deze, dat hij zijn leven geeft voor zijn vrienden."

Schrap dan de twintigste eeuw

[Er is nog een vergissing], namelijk dat enkel geradicaliseerde geloofsfanatici bereid zouden zijn om te moorden. Om die bewering vol te kunnen houden, moet je wel de hele twintigste eeuw uit de geschiedenisboeken schrappen. Alles bij elkaar zijn toen een paar honderd miljoen mensen vermoord of gedood voor patriottisme, nationalisme, nazisme, fascisme, communisme, marxisme, maoïsme, stalinisme en nog andere ismen die niets met religie te maken hebben.

Liberté-égalité-fraternité

Helaas, tijdens de Franse Revolutie is in naam van liberté-égalité-fraternité aan de lopende band gemoord en gehalsrecht. Moeten wij wegens dat terrorisme dan ook de waarden van de Franse Revolutie en de Verlichting afwijzen? Natuurlijk niet, het misbruik van waarden vernietigt de waarheid van de waarden niet. Nochtans is het precies dit wat sommigen beweren over het christendom: omdat ook ooit in zijn naam is gemoord (ofschoon helemaal in tegenspraak ermee), is dat geloof uit den boze.

Zo komen we bij de laatste, misschien wel fundamenteelste vergissing: dat we moeten doen alsof onze beschaving, onze cultuur en onze westerse waarden niets met het christendom te maken hebben. Alsof de Verlichting ontstond uit het niets en als een Deus ex machina.

Een spirituele nabijheid

Een maand vóór de aanslagen in Parijs had Bernard Cazeneuve, de Franse minister van Binnenlandse Zaken én volbloedverdediger van de laïcité, het in een toespraak over de "proximité spirituelle entre la République et l'Eglise" (de spirituele nabijheid van de Republiek en de Kerk). Hij verbond het verlichtingserfgoed van liberté-égalité-fraternité met het joods-christelijke denken.

Liberté, aldus Cazeneuve, bouwt voort op de "vrijheid van de kinderen Gods". Egalité noemde hij schatplichtig aan Paulus' woorden: "Er is geen Jood of Griek meer, er is geen slaaf of vrije, het is niet man en vrouw: u bent allemaal één." Fraternité, zei hij, is de politieke uitdrukking van de grote Bijbelse vraag: "Wat hebt u voor uw broeder gedaan?"

Kruis in de Eiffeltoren

Het zou wel eens kunnen dat de terroristen beter beseffen dan wij dat onze cultuur van vrijheid en het christendom wezenlijk verbonden zijn met elkaar. Op die gruwelijke vrijdagavond van 13 november vielen zij de cultuur van vrijheid aan: ze zaaiden de dood in het uitgaansleven. De Franse veiligheidsdiensten ontdekten vervolgens dat de jihadisten ook plannen hadden om aanslagen te plegen in kerken.

Ook Jean Julien, de ontwerper van het krachtige symbool van de vredesrune met de Eiffeltoren, begreep die waardeverbondenheid. In de voet van de Eiffeltoren in de cirkel plaatste hij een kruis. De seculiere samenleving en het christelijke geloof zijn samen dragers van de westerse waarden. De Franse kleuren bleu blanc rouge op het immense Christusbeeld in Rio zei hetzelfde. Voor de integratie van moslims in onze samenleving is dat niet onbelangrijk. Zij moeten immers kunnen weten waarin ze zich integreren. En daarom haal je de westerse en de christelijke waarden beter niet uit elkaar.

Peace of Paris van Jean Julien

Download het artikel

Naar boven

Paus Franciscus op vredsmissie in Afrika

Christen en Moslims zijn broeders en zusters. We moeten onszelf dus als dusdanig zien, en ernaar handelen. We zijn er ons van bewust dat de recente gebeurtenissen en gewelddadigheden die uw land hebben dooreen geschud, niet gebaseerd waren op strikt religieuze motieven. Zij die beweren in God te geloven moeten ook mannen en vrouwen van vrede zijn. Christenen, Moslims, en leden van de tradtionele religies hebben jaren lang in vrede geleefd. Zij moeten daarom verenigd blijven om een einde te stellen elke actie – van welke kant ook – die het gelaat van God verminkt. Het uiteindelijke doel van die acties is de verdediging van eigen belangen met eender welke, met alle middelen, ten nadele van het algemeen belang. Samen moeten we neen zeggen tegen haat, neen tegen wraak, neen tegen geweld, en zeker geweld dat gepleegd wordt in de naam van een religie, of van God zelf. God is vrede. God salam.

Paus Franciscus tijdens een ontmoeting met de moslimgemeenschap in de centrale moskee van Koudoukou, Bangui tijdens zijn bezoek aan de Centraal Africaanse Republiek (30 november 2015)

Religieuze overtuigingen en religieuze praktijken bepalen wie wij zijn en hoe wij de wereld om ons heen begrijpen. Zij voor ons een bron van verlichting, wijsheid en solidariteit. Zo verrijken ze de gemeenschappen waarin wij leven. Door te zorgen voor de spirituele groei van onze gemeenschappen, door harten en geesten te vormen in de waarheden en waarden die de religieuze tradities voorhouden, worden wij een zegen voor de gemeenschappen waarin onze mensen leven.

Ik denk hier aan het belang van onze gemeenschappelijke overtuiging de God die wij zoeken te dienen, een God van vrede is. Zijn Heilige Naam mag nooit worden gebruikt om haat en geweld te rechtvaardigen. Al te vaak worden jonge mensen geradicaliseerd in naam van de godsdienst om tweedracht en angst te verspreiden, en om het weefsel zelf van onze samenleving te verscheuren. Hoe belangrijk is het dan dat wij gezien worden al profeten van de vrede, vredestichters die anderen uitnodigen om in vrede te leven, in harmonie en wederzijds respect. Moge de Almachtige de harten raken van diegenen die naar tot geweld grijpen, en moge Hij vrede geven aan onze families en gemeenschappen.

Oecumenische en interreligieuze ontmoeting van Paus Franciscus op de nuntiatuur in Nairobi, Kenya (26 november 2015)

De enigheid die God is

Heer van al het geschapene,
we staan voor U met ontzag,
gedreven door visioenen van menselijke harmonie.

Wij zijn kinderen van vele tradities -
erfgenamen van gedeelde wijsheid
en van tragische misverstanden,
van trotse hoop en kleine successen .

Nu is de tijd rijp voor ontmoetingen
in herinnering en waarheid,
met moed en vertrouwen,
in liefde en hoop.

Laat ons in wat we delen
het gemeenschappelijke gebed van de mensheid zien;
en in dat waarin we verschillen,
de wonderlijke vrijheid van de mens.

En laat ons,
in onze eenheid en onze verschillen,
de enigheid zien die God is.

(TGL 2015/5)