Christen Forum Limburg

maandag 30 november 2015 om 20.00 uur
Cultuurcentrum Hasselt (Grote zaal)

Jouw armoede is ook de onze

Tussen caritas en systeemhervorming

Ides Nicaise

Onderzoeker bij HIVA Onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving – hoofddocent levenslang leren KULeuven

Ides Nicaise

Wat gaat er door je hoofd als een Roma-vrouw met kind op de arm haar hand naar je uitsteekt? En een paar dagen – maanden - jaren later opnieuw? Is een samenleving zonder armoede haalbaar? In 2010 verbonden de Europese leiders zich ertoe om het aantal armen in de EU met 20 miljoen te verminderen. Intussen is het cijfer met 14 miljoen toegenomen. Armoede is in wezen echter geen probleem van de armen, maar een ziekte van de samenleving waarvan het waardensysteem door elkaar geschud is. De armen zijn daar alleen de grootste slachtoffers van: zij worden getroffen in hun existentie zelf. Maar de ganse gemeenschap lijdt eronder. Meer dan ooit is er dus een herbronning nodig van ons Westers economisch en sociaal systeem.

Het evangelie reikt ons daartoe een paar bakens aan: mildheid en vertrouwen zijn het cement van een nieuwe economie. In deze conferentie geeft professor Ides Nicaise een analyse van de feiten, maar stelt hij ook christelijk-ethische vragen.

Ides Nicaise is doctor in de economische wetenschappen. Zijn belangrijkste onderzoeksdomeinen zijn armoede en sociale ongelijkheid (in zowel rijke als derdewereldlanden). Hij is ook docent in verschillende faculteiten van de KU Leuven, m.n. de faculteiten Psychologie en Pedagogische Wetenschappen, Sociale Wetenschappen en Rechtsgeleerdheid.

Ides Nicaise is lid van federale Hoge Raad voor de Werkgelegenheid en voorzitter van het Steunpunt Armoede bij het Centrum voor Gelijke Kansen en Racismebestrijding.

Bij HIVA maakt Ides Nicaise deel uit van de onderzoeksgroep Armoede, Maatschappelijke Integratie en Migratie, meer in het bijzonder de onderzoekslijn Algemeen Armoedebeleid En Statistische Kennisontwikkeling Rond Inclusie. Die bestudeert het armoedebeleid vanuit een vogelperspectief, op Belgisch en EU-niveau. Armoede en sociale uitsluiting zijn maatschappelijke processen die beÔnvloed worden door beleidsstrategieŽn zoals arbeidsmarktbeleid, sociale bescherming, concurrentiebeleid, budgettair beleid. In opdracht van de Europese Commissie volgt de groep de nationale actieplannen voor armoedebestrijding op en maakt hij thematische deelstudies

Website HIVA

Naar boven

 ‘Hoe kan het dat daklozen die van ontbering sterven het nieuws niet halen, maar aandelenbeurzen die 2 punten verliezen wel?’

Paus Franciscus

God, geef ons meer politici die bekommerd zijn om de armen

U zal neen zeggen tegen de economie van uitsluiting en ongelijkheid. Zo’n economie doodt. Vandaag valt alles onder de wetten van de concurrentie en het recht van de sterksten, waarbij de machtigen teren op de machtelozen.

De rijken moeten de armen helpen. Het is vervolgens aan de politici om een grondige nieuwe aanpak te introduceren. Groei in rechtvaardigheid vergt meer dan economische groei. Het vergt beslissingen, programma’s, mechanismen en processen die specifiek gericht zijn op een betere verdeling van inkomen, het creŽren van banen, en een integrale promotie van de armen

Paus Franciscus

Pope Francis understands economics better than most politicians
The Guardian

Naar boven

Dualiserende samenleving

Iedereen beschermd tegen armoede?

Campagne Welzijnszorg

In een Dossier Armoede stelt het tijdschrift Tertio nr. 676 van 23 januari 2013 vast dat de kloof tussen arm en rijk verbreedt, ook al scoort onze samenleving hoog voor sociale bescherming. Het stelt aan enkele specialisten, o.m. Ides Nicaise, de vraag welke mechanismen daarbij spelen.

De toenemende dualisering in de samenleving, waarbij rijken rijker worden en armen armer, is meer dan een indruk. Alle indicatoren rond inkomensverdeling en de schuldenproblematiek wijzen inderdaad op toenemende ongelijkheid.

De kloof tussen arm en rijk groeit in heel de westerse wereld en dan doen onze gewesten het nog relatief goed. Maar alle maatstaven voor ongelijkheid wijzen in dezelfde richting. De inkomens waaieren uit elkaar. Vooral de kloof groeit, niet zozeer de absolute armoede.

Een samenleving die globaal vooruitgang boekt, legt nieuwe normen op aan burgers, wat het voor armen vaak lastiger maakt. Nicaise geeft e-government en het milieubeleid als voorbeelden.

De overheid verwacht dat de burger toegang heeft tot internet. Voor wie daaraan niet voldoet, vormt dat een nieuwe vorm van sociale uitsluiting. Ook milieumaatregelen hebben een impact. Vroeger stond het grof huisvuil gewoon op straat. Dat betekende voor armen die erin gingen snuffelen nog een mogelijkheid tot broodwinning. Nu moet iedereen betalen om van zijn huisvuil af te geraken.

Op welke mechanismes drijft deze dualisering? Nicaise wijst eerst en vooral in de richting van de globalisering.

Door de internationale specialisatie worden bij ons jobs gecreŽerd voor hooggeschoolden maar verdwijnen banen voor laaggeschoolden. De lonen en de arbeidsvoorwaarden voor die laatste groep worden slechter. De liberale politiek van de Europese Unie wakkert dat nog aan. Denk aan de liberalisering van de publieke diensten en de overdreven besparingsdruk. Daarbij komt nog de vraag van de Europese Commissie om uitkeringen bij langdurige werkloosheid te verminderen. Met het oog op activering drijft men mensen bewust in de armoede. Bovendien doen we elkaar continu onderling de duivel aan. De Duitsers verlagen hun lonen en onrechtstreeks de onze, omdat ze zelf onder druk staan van Oost-Europese buren met hun lage lonen en flat tax.

Kan het wel anders, gezien de vrijhandelsregels en de concurrentie uit de nieuwe groeilanden? Nicaise antwoordt:

Ik blijf geloven dat er een alternatief bestaat. Als handelsblok heeft de Europese Unie macht op de wereldmarkten. Ze zou het zich kunnen permitteren om een sociale sokkel op te leggen, in plaats van de eigen zwakkere lidstaten te verplichten de minimumlonen te verlagen. Ook intern zou ze een convergentiebeleid kunnen voeren, zodat het gewaarborgde minimuminkomen stilaan opgetild wordt tot de armoededrempel. Dat is perfect haalbaar. Het is een kwestie van politieke wil

Lees het artikel

Naar boven

Falend Europa heeft wel degelijk hefbomen

Armoede is geen kinderspel

Heeft de Europese eenmaking dan niet bijgedragen tot het terugdringen van armoede?

Die vraag legde Tertio (nr. 584 30 maart 2011) onder voor aan onder meer Ides Nicaise, aan de dominicaan Ignace Berten en aan Luc Cortebeeck, toenmalig voorzitter van ACV.

Europa is vanaf de jaren 1950 in de eerste plaats een economisch succesverhaal. In de periode 1945-2010 verviervoudigde ons nationaal inkomen. Terwijl de materiŽle welvaart ongezien steeg, creŽerde de overheid een sterke verzorgingsstaat. De welvaart werd door financiŽle herverdelingsmechanismen – belastingen, sociale zekerheid en het leefloon – verspreid over brede lagen van de bevolking. Maar vanaf de jaren 1980 kwam sleet op het systeem. Het aantal armen bedraagt na de herverdeling 15 procent.

Ook Ides Nicaise is van mening dat het Europees armoedebeleid op een andere leest moet worden geschoeid. Onmogelijk is dat niet, maar er moeten wel nieuwe krachtlijnen worden uitgezet:

Om de armoede uit te roeien moet je drie principes invoeren. Ten eerste moeten we ophouden te dweilen met de kraan open. Sociale uitsluiting is vaak het gevolg van ondoordachte beleidskeuzes. Kijk naar de onnodige schade die werd aangericht door de commercialisering van nutsbedrijven. Zowel nationale als Europese wetten moeten het mogelijk maken dat ieder voorstel vooraf wordt getoetst op zijn armoede-effecten. Idealiter komt een geÔntegreerde effectenrapportering tot stand waarbij zowel de economische, de sociale als de milieueffecten worden bestudeerd.

Verder pleit de Leuvense hoogleraar voor een nieuwe visie op armoedebestrijding en een bijsturing van de Lissabonstrategie.

Je moet armen niet het mes op de keel zetten om hen te doen werken, maar investeren in hun potentieel. Onderwijs en levenslang leren zijn de belangrijkste hefbomen voor sociale mobiliteit. Zo kan de armoede worden gehalveerd wanneer we voorkomen – zoals vandaag het geval is – dat 15 procent van de schoolverlaters geen diploma op zak heeft.

Ten slotte heeft Europa nood aan een gecoŲrdineerd beleid van sociale minimumstandaarden, gebaseerd op sociale grondrechten.

We moeten streven naar een menswaardig minimuminkomen voor iedereen, een betaalbare en kwaliteitsvolle huisvesting en gezondheidszorg, vrije toegang tot diensten van algemeen nut en een tewerkstellingsbeleid met menswaardige minimumlonen en een basisbescherming.[Of dat haalbaar is hangt helemaal af] van de ambitie die de Europese Unie, haar leiders en haar kiezers koesteren om de armoede uit te roeien en de waarde die zij hechten aan de sociale grondrechten

Lees het artikel

Naar boven

De School van de Ongelijkheid

School van de Ongelijkheid

In ons onderwijs zijn knelpunten die moeten worden weggewerkt. Het percentage leerlingen dat het secundair onderwijs verlaat zonder diploma, is onaanvaardbaar hoog. De lagere sociale klassen zijn daarbij het meest kwetsbaar.

Opeenvolgende Vlaamse regeringen hebben daarom gesleuteld aan masterplannen. Knelpunt daarbij zijn onder meer het afbreken van de schotten tussen ASO, TSO en BSO, en een bredere eerste en/of tweede graad.

De plannen blijven weerstand oproepen, vooral uit de hoek waar een neerwaarts nivellering wordt voorspeld.

Ides Nicaise is medeauteur van een boek De School van de Ongelijkheid

De auteurs bepleiten niet dat iedereen gelijke punten krijgt of een gelijk diploma behaalt. Maar wel dat afkomst niet langer een rol zou spelen.

Het onderwijs bestendigt m.a.w. sociale ongelijkheid, en dus ook armoede. Dat is de centrale stelling van het boek. De beste leerlingen worden aangemoedigd en verkrijgen een sterke maatschappelijke positie, de zwaksten worden verwezen naar zwakkere studierichtingen waar ze niet het menselijk kapitaal en de intellectuele capaciteiten meekrijgen om hun positie te verbeteren.

We willen aankaarten dat er in ons Vlaamse onderwijs veel ongelijkheid heerst, maar ook dat we hieruit lessen kunnen trekken. Vlaanderen scoort immers zeer hoog in een internationale vergelijking, het driejaarlijkse PISA-onderzoek. Vergeleken met tal van industrielanden en enkele ontwikkelingslanden is ons onderwijs op het gebied van wiskunde, taalonderwijs en wetenschappen zeer voortreffelijk. Helaas scoren we even hoog op het gebied van ongelijkheid.

De ongelijkheid betreft vooral sociaal-economische ongelijkheid, verschillen tussen jongeren veroorzaakt door afkomst, en ongelijkheid door etnische afkomst, waarbij we vooral kijken naar de positie van migrantenjongeren in ons onderwijs. Deze worden in onze samenleving gereproduceerd van generatie op generatie. Dit lijkt me een van de meest kwalijke vormen van ongelijkheid

Lees het interview over De school van de ongelijkheid

In een interview met het Leuvense studentenblad Veto hamert Ides Nicaise op dezelfde nagel:

De publieke opinie en pers herleiden het debat vaak tot de kwestie van studiekeuze. Maar daarachter schuilt een sociaal proces. Ouders en leraren kiezen meestal in plaats van de jongere zelf. Dat zorgt ervoor dat de sociale herkomst vaak de keuze bepaalt, in plaats van de wil van de jongere zelf. Jongeren gaan zichzelf echter waarderen volgens het beeld dat wordt opgehangen van hun studierichting in de samenleving.

Op den duur gaan sommigen een wrok koesteren omdat zij niet de kansen hebben gekregen die ze volgens henzelf hadden verdiend. Als je in bepaalde richtingen een concentratie krijgt van die jongeren die lagerop zijn geraakt door het watervalsysteem, krijg je een tegencultuur. Ze gaan de samenleving niet meer accepteren, wat leidt tot gevoelens van antipolitiek en wrok tegenover andere sociale groepen, vaak tegen minderheden. Als we door een rechtvaardiger onderwijssysteem de burgerschapsattitudes van jongeren kunnen verbeteren dan vind ik dat een heel sterk argument

Lees het interview in VETO

Naar boven

Wat heeft dit met jou gedaan?

UP (KeepUpTheSpirit) is een rectorale dienst van KU Leuven met een opdracht rond gemeenschapsopbouw, zingeving en solidariteit. Op hun blog verscheen een interview met Ides Nicaise.

Ides Nicaise zet zich al jaren in voor de internationale beweging ATD Vierde Wereld in BelgiŽ. UP trok naar hem toe en stelde hem volgende drie vragen: ‘Wie ben je en wat doe je?’, ‘Vanuit welke visie doe je dat?‘ en ‘Wat heeft dat met jou gedaan?’

Bekijk het interview

Naar boven

Armoede is geen ongelukje

 

Presentatie

U kunt de Powerpointpresentatie downloaden die Ides Nicaise gebruikte bij zijn conferentie.

Download de presentatie

Bloemstuk 30 november 2015

Inhoud

Paus over armoede

Dualiserende samenleving

#FalendEuropa

School van de ongelijkheid

Wat heeft dit met jou gedaan?