Christen Forum Limburg

maandag 21 oktober 2013

Geloof en politiek engagement

Steven Vanackere

Federaal volksvertegenwoordiger

In het "correcte" politieke denken behoort geloven tot de persoonlijke levenssfeer, en moet het daar blijven. Welke ruimte heeft een christen dan nog die op het politieke forum wil handelen binnen de ethische krachtlijnen die Jezus trok? Kán hij er überhaupt wel ooit in slagen echt te handelen overeenkomstig de weg van Christus? Is er wel een synthese mogelijk tussen wat het Evangelie voorhoudt en wat publieke verantwoordelijkheid in een veelkleurige maatschappij vereist? Of is die spanning net inspirerend en heilzaam?

Steven Vanackere onderzoekt of “christelijk politicus” een werkbaar begrip is. Hij getuigt vanuit een persoonlijk en geëngageerd perspectief: " Christen zijn is een ambitie. Het is voor jezelf zeggen: ik wil proberen te leven naar het woord van Hem, naar de Grote verhalen die ons zijn aangereikt. Ook als politicus, al weet je dat zoiets extra lastig is."

Steven Vanackere

Steven Vanackere nam in maart 2013 ontslag als CD&V-vicepremier en minister van Financiën in de regering-Di Rupo. Hij kwam in de politieke problemen door het Belfius-dossier en de rol van het ACW daarin. Hij is nu federaal volksvertegenwoordiger.

Steven Vanackere

Vanackere werd op 4 februari 1964 geboren in het West-Vlaamse Wevelgem. Hij studeerde onder meer rechten en economie aan de KU Leuven. Begin 1990 werd hij adviseur van toenmalig CVP-voorzitter Herman Van Rompuy. Nauwelijks een jaar later ging hij aan de slag als adjunct-kabinetschef bij de Brusselse minister van Begroting en Financiën, Jos Chabert. In de jaren 1995-1999 was hij er ook kabinetschef.

Zijn parlementaire carrière schoot op gang in 2004, toen hij bij de regionale verkiezingen verkozen werd als Vlaams parlementslid voor Brussel. In 2007 maakten de federale ambities van toenmalig Vlaams minister-president Yves Leterme de weg vrij voor een ministeriële carrière. De Vlaamse minister van Welzijn, Inge Vervotte, verhuisde na een stevige verkiezingsoverwinning met Leterme naar het federale niveau, waarop Vanackere haar portefeuille overnam.

Nauwelijks anderhalf jaar later nam Vanackere opnieuw de fakkel over van Vervotte, ditmaal federaal. Einde 2008 nam hij Overheidsbedrijven en Ambtenarenzaken over, en kreeg er het vicepremierschap bij.

En ook de post van minister van Buitenlandse Zaken dankt Vanackere aan een carrièrewissel van CD&V-kopman Leterme. Na het vertrek van Open VLD'er Karel De Gucht naar de Europese Commissie kwam Leterme halfweg 2009 aan het hoofd van de Belgische diplomatie, nog steeds in de regering-Van Rompuy. Kort nadien volgde dan een nieuwe stoelendans, toen Herman Van Rompuy tot eerste permanente voorzitter van de Europese Raad gekozen werd. Bij de nieuwe wissel in november 2009 kwam Vanackere in het zitje van minister van Buitenlandse Zaken terecht. Hij nam er in die hoedanigheid ook het vicepremierschap en Institutionele Hervormingen bij.

Hoewel Vanackere opklom naar de partijtop van de CD&V, was het onzeker of hij deel zou uitmaken van de nieuwe regering Di Rupo. Hij zou ambitie hebben om gouverneur van West-Vlaanderen te worden. Uiteindelijk werd hij de eerste man van de CD&V in die regering-Di Rupo en werd hij bevoegd voor Financiën. Tot hij in maart 2013 ontslag moest nemen.

Naar boven

De eerste steen
Zeven hoofdzonden in politiek en samenleving

De eerste steen (Steven Vanackere)

Zeven maanden na zijn ontslag als vicepremier en minister van financiën heeft Steven Vanackere een boek geschreven. "De eerste steen" heet het, naar het Bijbelse citaat: wie zonder zonde is, werpe de eerste steen. Aan de hand van de 7 hoofdzonden gaat Vanackere na wat er schort aan de politiek en de samenleving.

„Mijn boek wil mensen duidelijk maken dat onze democratie mensenwerk is en dus kwetsbaar, alsook dat mensen best kritisch mogen zijn, maar dat ze, in plaats van in cynisme te vervallen, beter meewerken aan een betere politiek. Die moet het beste in de samenleving naar boven brengen en mensen helpen hun eigenbelang te overstijgen. Vandaar dat mijn boek, behalve aan de zeven hoofdzonden, ook aandacht besteedt aan de eigentijdse uitdagingen en aan politieke deugden.”

Het boek kreeg heel ruime mediabelangstelling.

Steven Vanackere,
De eerste steen.
Zeven hoofdzonden in politiek ensamenleving,
Uitgeverij Vrijdag, Antwerpen, 2013,
224 blz., 19,95 euro.

Lees de bespreking in Tertio

Lees de bespreking in Kerk en Leven

Luister naar Vanackere in Vandaag op Radio 1

Naar boven

De boel op gang trekken

Geloof en politiek (Mark Van de Voorde)

Mark Van de Voorde, voormalig hoofdredacteur van Kerk en Leven, was raadgever van Steven Vanackere in de tijd dat die vicepremier was. Hij schreef een boek over de verhouding tussen geloof en politiek: Geloof en politiek. Een vis op een fiets? (Davidsfonds). Naar aanleiding van de verschijning van dat boek interviewde De Standaard de auteur.

"Als de bezieling uit de politiek verdwijnt, wordt haar plaats ingenomen door het populisme."

Steve Stevaert had als niet-gelovige politicus begrepen dat religie nuttig is om de boel bij elkaar te houden. Maar heel veel politici – en anderen - kunnen maar niet geloven dat religie nuttig kan zijn om de boel op gang te trekken.

Nogal wat mandatarissen en leden van partijen met een C in hun naam denken er precies zo over, maar ze zeggen het niet hardop. Als ze dat zouden doen, moeten ze de C in de naam van hun partij in vraag stellen, en die is ondanks alles nog steeds een unique selling proposition (uit een enquête van een Antwerps reclamebureau eind 2008 bleek het christelijke geloof een sterk merk te zijn).

De C van het politieke alfabet wordt door de tegenstanders gelezen wordt als conservatief (het ultieme scheldwoord vandaag, waarvan christelijk en christen dan de synoniemen zouden zijn). Maar ook omdat ze niet weten waar die C eigenlijk voor staat. Kortom, hij staat in de weg.

De politieke kracht van het geloof ligt in het feit dat het geloof geen ideologie is. De boodschap van de Bijbel is geen ideologisch of politiek verhaal, maar een ethisch en bovenal metafysisch verhaal over God en mens, over goed en kwaad, over vrijheid en verantwoordelijkheid, over dromen en toekomst. Het is een perspectief. Haar humanisme is uit dat perspectief afgeleid.

De speelruimte om vanuit christelijk oogpunt aan politiek te doen ten voordele van iedereen wordt bepaald door de grenzen van de rechtsstaat. Politiek kan dus nooit gericht zijn op medegelovigen, zij is gericht op iedereen, bestemd voor mensen van alle geloven en ook voor mensen zonder geloof. Ook christelijk geïnspireerde politiek is per definitie seculiere politiek.

Maar politiek is soms ook moed. De moed die een mens doet besluiten om zijn verantwoordelijkheid te nemen, is echter pas lovenswaardig als hij gericht is op een macht om te dienen, zoals de Duitse theoloog en filosoof Romano Guardini het noemde. Er zijn mensen nodig die die moed kunnen opbrengen. Want geen samenleving kan zonder politieke macht (alleen anarchisten kunnen daarvan dromen).

Daarom is het noodzakelijk dat er mensen zijn die de moed én het karakter hebben om in het politieke bedrijf te stappen, wetende dat politiek nooit een volkomen aparte business mag worden. En vooral beseffend dat de politiek een bedrijvigheid is waarvan het resultaat nooit voorspelbaar is. Desillusie is de keerzijde van succes, verraad de keerzijde van camaraderie. De politieke medaille valt snel om, want zij staat altijd op haar kant.

Lees het volledige artikel

In ons land zijn Kerk en Staat gescheiden, maar dat betekent dus allerminst dat geloof en politiek niets met elkaar te maken hebben. Een politicus laat zijn religie niet op de achterbank van de auto liggen, wanneer hij het parlement of de raadzaal binnenstapt.

Toch is het uitgangspunt van Marc Van de Voorde in zijn boek dat christelijke politiek niet bestaat, omdat het christelijke geloof zich niet laat claimen en omdat elke politiek seculier is: het christendom is geen ideologie, het evangelie geen politiek programma. Christelijke politiek kan ten andere niet bestaan, omdat de politiek iets fundamenteels ontbreekt wat behoort tot het wezen van het christelijke humanisme: de barmhartigheid. De barmhartigheid gaat uit van het liefdesprincipe: iedereen is anders. Barmhartigheid is altijd persoonlijk, à la tête du client in de mooiste betekenis van zich laten raken door het gezicht van de ander. Dat met volle maat toepassen in de politiek schept onrecht. De politiek betracht de rechtvaardigheid en die heeft als basis het gelijkheidsprincipe: iedereen is gelijk voor de wet.

Is daarmee het verhaal ten einde? Neen, het geloof is een immense kracht en een engagerende inspiratie om aan politiek te doen. Het christelijke humanisme zegt dat elke mens mijn broer is. Zonder broederlijkheid wordt de vrijheid een egoïstische individualisme, met de markt als enige regulator. Zonder broederlijkheid wordt de gelijkheid een verstikkende nivellering, met de staat als enige regelgever. Tegenover de rechten van de individualiteit en de ontplooiing staan de plichten van verantwoordelijkheid en betrokkenheid. Opgenomen in gemeenschap en gesteund door anderen kan de mens pas echt zijn talenten ontwikkelen. Daartoe wil en kan het geloof de politiek inspireren.

Christelijk geïnspireerde politici bewegen zich dan tussen de onmogelijkheid van "de" christelijke politiek en de uitdaging van hét christelijk mensbeeld.

Naar boven

Nooit kiezen voor uitsluiting

Steven Vanackere in Reyers Laat

Steven Vanackere leidde begin 2012 een boek in over paus Benedictus XVI, Wie gelooft is nooit alleen. Naar aanleiding daarvan was hij te gast in Reyers laat. Hij werd er geconfronteerd met de stelling: "Bidden helpt niet."

Eigenlijk is geloven een sprong.

Het heeft veel te maken met een gevoelen dat onmogelijk neerkomt op een zekerheid.

Het is altijd een sprong in het duister
en het is eerder iets dat je moet vergelijken met:
waarom zie je je kinderen graag,
en waarom bestaat er zoiets als genegenheid.

Je kunt nooit de volheid daarvan vatten.

Vanackere zei ook dat een gelovige in de politiek altijd ten dienste moet staan van iedereen, welke mening iemand ook heeft. "Een christelijk geïnspireerd politicus kan nooit kiezen voor een politiek van uitsluiting,"

Bekijk het fragment van Reyers Laat

Naar boven

Brief aan God

Twitterzucht

Steven Vanackere schreef deze Brief aan God voor Tertio, ter gelegenheid van de maand van de spiritualtieit in 2011.

God,

Wat een vreemde onderneming, deze brief! Is dit een gebed? Zo voelt het niet aan. In een gebed is er de intimiteit van het persoonlijke gesprek. Maar niet hier: ik richt me wel tot U, maar duizenden lezen over mijn schouder mee. Er is publiek.

Het is ook geen gezamenlijk gebed, zoals het Onzevader. Ja, als mensen niet elk voor zich bidden, maar samen, dan is er een supplément d’âme, een wonderlijke vergroting van de spirituele energie. Maar niet hier: ik tik in mijn eentje woorden op mijn iPad. Zonder te weten hoe achteloos of betrokken het ‘publiek’ er kennis van neemt.

Voor een publiek spreken, het is politici anders wel toevertrouwd. Communicatie ligt helemaal bovenaan in hun gereedschapskist. Er is immers geen volksgunst voor wie in stilte werkt, zoals het nochtans hoort volgens Matteüs (van de linkerhand die niet hoeft te weten wat voor goeds de rechterhand doet...) Neen, in de politiek lijkt het ‘oog van de mensen’ allesbepalend. Perception is reality. Schijn belangrijker dan Zijn.

Ik weet het, nieuw is dat allemaal niet. Retoriek en politiek waren al stevig verkleefd in het oude Athene en Rome. En ook Macchiavelli was eigenlijk een soort spin doctor, een imagoconsulent. Maar, Godallemachtig (nu ik me deze uitroep durf te permitteren), we scheren de laatste tijd hoge toppen met de voorrang van keeping up appearances. Wat is er toch gebeurd met het ouderwetse ‘goede doen’, zonder ‘om te zien’? Hebben we zo weinig vertrouwen in het beoordelingsvermogen van de mensen?

En ja, de politici doen zelf een stevige duit in het zakje. Wie dwingt hen om massaal te twitteren en hun ‘ziel’ aan facebook toe te vertrouwen? Met wikileaks wennen we er zelfs aan dat het publiek ook verneemt wat bedoeld was om verzwegen te worden. Alsof de Boom der Wijsheid uit Genesis terug is van weggeweest, zorgt het internet
vaker en vaker voor een oeverloos weten-zonder-begrijpen.

Een van de paradoxen van de moderne politiek is dat er zoveel tijd wordt verloren omdat er te snel wordt gesproken. Tijd om bij elkaar te rade te gaan verdwijnt. Ruimte om te overleggen krimpt. Kansen om te twijfelen en om op een eerste mening terug te komen, verkruimelen in het licht van de haastige deadline van het journaal of, erger nog, de twitterzucht.

Daarom deze weeklacht, in de aloude traditie van sommige psalmen:
God, wat is er gebeurd met de stilte?
Waarom stormt het in ons hoofd?
De tijd haalt ons genadeloos in.
Talrijk zijn de vragen en er is geen respijt.
Onze macht is niets, vergeleken met wat er wordt verwacht.
Hoe meer we weten, hoe onbereikbaarder de wijsheid.
En weinigen gunnen elkaar de mildheid, die ze voor zichzelf vragen.

De meeste psalmen vragen aan God om het klagend volk te redden en te beschermen. Maar voor wat in de brief staat, lijkt me dat wat kort door de bocht. Ik heb het gevoel dat het antwoord wel eens zou kunnen zijn dat we zelf eens goed in de spiegel moeten kijken. De woorden van Gandhi indachtig, "Be the change you want for the world."

Naar boven

Website

Steven Vanackere heeft een eigen website.

Website Steven Vanackere

Naar boven