Christen Forum Limburg

Gelovig zijn: niet onredelijk

Mgr André-Joseph Léonard
aartsbisschop van Mechelen-Brussel

22 november 2010

Welke redenen hebben we om te geloven in een goede en almachtige God terwijl we geconfronteerd worden met het drama van het kwaad dat overal in de wereld aanwezig is? Welke houding moeten we aannemen in het debat over het creationisme en het darwinisme? Kortom, is ons geloof in God redelijk? En welke redenen hebben we om te denken dat Jezus waarachtig God en waarachtig mens is zoals het Nieuwe Testament en de Kerk het ons voorhouden? Is het waar dat de wereld wordt gered door Zijn dood en verrijzenis? Hoe kan die realiteit concreet en levengevend zijn voor elk van ons?

Terugblik

Maandag 22 november 2010: de Grote schouwburg van het Cultuurcentrum Hasselt, opende de deuren voor Mgr. A. J. Léonard, Aartsbisschop van Mechelen Brussel.

De keuze om deze veelomstreden figuur een waardig forum te geven, ligt helemaal in de lijn van het consequent open beleid van de stuurgroep van Christen Forum Limburg.

De onrust vanwege mogelijke manifestaties bleek al vlug volledig ongegrond. Limburg zond zijn beste zonen en dochters uit om de nieuwe kerkleider waardig te ontvangen! De zaal liep al vlug volledig vol. Wat drijft zoveel mensen op een koude winteravond: nieuwsgierigheid, loyauteit? De verwachtingen naar de vroegere hoogleraar filosofie waren in elk geval heel hoog gespannen. Te meer omdat beweerd wordt dat hij zeer intelligent is en prachtig communiceert. Veel Waalse politici mogen trouwens een voorbeeld nemen aan zijn keurige taalbeheersing van het Nederlands.

In het eerste deel van de avond werden we meegenomen in een meditatie rond de redenen om te geloven in God en de redenen om te geloven in Jezus Christus. Tussen beide bestaan er twee linken. Enerzijds: het feit dat het geloof in Jezus het geloof in God veronderstelt. Dit lijkt evident maar is het niet. Anderzijds het feit dat het Godsgeloof het geloof in Jezus zou veronderstellen, wat nog veel minder evident is en trouwens heel zelden benadrukt wordt.

Er klonk vooreerst een waarschuwing voor het gevaar in heel ons spreken over God toch een oppervlakkige houding aan te nemen door nooit expliciet na te denken. Daarmee lijkt het Godsprobleem voor eens en altijd opgelost. Terwijl het altijd een onpeilbaar Mysterie zal blijven voor de mens.

Spreker begon met de twee etappes te beschrijven die ons ertoe leiden het bestaan van God te erkennen: de metafysische (overheen de natuur) beweging van het verstand naar God vanuit de wereld. Niet enkel de Schrift onderlijnt de waarde van deze weg, ook het metafysisch statuut van de mens zelf, dat bij uitstek tevoorschijn komt in de spraak.

De tweede weg is de metanoëtische (overheen de menselijke geest) beweging van het verstand naar God vanuit de eindige geest. Even wordt stilgestaan bij de paradox verwoord door Paulus (Hnd 17, 26-34): “Waarom moeten we blindelings een God zoeken die zo nabij is?” In dit gedeelte kwam de filosoof in Léonard duidelijk aan zijn trekken.

Het betoog om te geloven in Jezus Christus was opgedeeld in drie grote delen: Jezus als Gods enige Zoon, Jezus als verlaten Zoon, Jezus als verheerlijkte Zoon.

Het eerste typisch kenmerk van Jezus is zijn bewering God gelijk te zijn in woord en daad. Dit duikt op in zijn talrijke uitspraken, in de veroordeling wegens godslastering, in zijn typisch goddelijke handelingen, in een ongehoorde aanspraak en terzlfdertijd een volmaakte deemoed. Dit laatste is zeker een uniek feit in de menselijke geschiedenis.

Het tweede kenmerk van Jezus gaat over de uiterste vernedering tijdens zijn lijden. Dit in schril contrast met zijn aanspraak op goddelijkheid. De vernedering is al even uniek in de geschiedenis.

Het derde en laatste essentiële en absoluut uniek kenmerk van Jezus gaat over zijn verheerlijking als Zoon. Ook hier ten overvloede getuigenis van uit het Nieuwe Testament. Zonder het geloof in de verrijzenis is het NT ondenkbaar en onmogelijk. God luidt door Jezus op te wekken een nieuwe mensheid en een nieuwe wereld in. Voor onze natuurlijke rede blijft het één groot mysterie.

Nadat we deze drie kenmerken zijn uitgewerkt aan de hand van talrijke passages uit de Bijbel (waaruit alweer een gondige theologische kennis blijkt), werd nog een laatste punt aangehaald namelijk: de terzelfdertijd overtuigende en niet dwingende figuur van Christus. Komt dan nog de vraag of heel dit verhaal niet een troostende projectie is van de mens die dorst naar geluk dat hem ontbreekt. Het wezenlijk historich karakter van de christelijke openbaring is een belangrijk aspect dat degelijk weerstand biedt aan deze interpretatie. Tot zo ver het eerste gedeelte van de avond.

Na een korte pauze kwam de vraagstelling vanuit het publiek aan bod. En er waren héél wat vragen. Al de heikele punten van de laatste maanden kwamen aan bod: de vrouw in de kerk, het celibaat, het kindermisbruik, homoseksualiteit, condoomgebruik. Ook hier laat de kerkleider zien hoe hij op een meesterlije manier, heel vlot orde op zaken stelt. Hij oogst meerder malen spontaan applaus onder de toehoorders. Is dit een naïeve benadering of een charmante camouflage van de angst (angst die velen in de kerkelijke hiërarchie met hem delen) voor de manier waarop het kerkvolk verder ontspoort? Deze vraag blijft in het midden. In elk geval Mgr. Léonard is een man die probeert eerlijk te zeggen wat hij zélf vindt, zonder misschien rekening te houden met de reacties. Misschien niet erg strategisch, maar ook dit aspect van deze man moet in zekere zin gerespecterd worden. Deze mening kunt u ook lezen in een interview met moraaltheoloog Roger Burggraeve (Knack nr 49). Deugddoende lectuur trouwens.

Wellicht een spreker voor een van onze volgende conferenties.

(Mieke Vandepitte)

Biografie

André-Mutien Léonard is geboren in Jambes (Namen) op 6 mei 1940 als jongste in een gezin met vier zonen, die allemaal diocesane priester zijn geworden.

Na zijn humaniora aan het Collège Notre-Dame de la Paix in Namen werd hij naar het Leo XIII Seminarie in Leuven gezonden om er filosofie te studeren. Na het behalen van zijn licentie wijsbegeerte zette hij zijn studies verder aan het Belgisch College in Rome, waar hij in een licentie in de thomistische theologie behaalde.

Na zijn priesterwijding in Namen op 19 juli 1964 keerde André-Mutien Léonard terug naar Leuven om er in 1968 een doctoraat in de wijsbegeerte te verwerven. In 1974 promoveerde hij tot magister in de wijsbegeerte met een thesis over de Duitse filosoof Hegel. Nog in datzelfde jaar wordt hij docent aan de Université Catholique de Louvain (UCL). In 1976 wordt hij er benoemd tot hoogleraar. Hij doceert vakken als moraalfilosofie, metafysica en verklaring van hedendaagse schrijvers.

In 1980 ontvangt hij de prijs van 'Scriptores Christiani' voor zijn boek met als titel: 'Pensées des Hommes et Foi en Jésus-Christ, pour un discernement intellectuel chrétien' (Gedachten van mensen en geloof in Jezus Christus, voor een christelijk intellectueel onderscheidingsvermogen).

Op 7 februari 1991 wordt André-Mutien Léonard benoemd tot opvolger van mgr. Robert Joseph Mathen als bisschop van Namen.

Een volledige biografie is te lezen op de website van Mgr. Léonard (bisdom Namen).

Biografie Léonard

Naar boven

Alarm! Het is monseigneur Léonard

De benoeming van Monseigneur Léonard tot aartsbisschop van Mechelen-Brussel werd in Vlaanderen niet op gejuich onthaald. In De Standaard van 16 januari 2010 wees Rik Torfs op mogelijke gevaren, maar bracht ook een paar nuanceringen aan:

Is de benoeming van Léonard een ramp? De kerk gaat instorten, voorspellen doemdenkers. Zo'n uitspraak klinkt onheilspellend wanneer we met een bloeiend instituut te maken hebben. Maar is dat zo? Vooraleer een gebouw kan instorten, moet het er eerst staan. Je kunt argumenteren dat het gebouw al grotendeels ingestort is, nog vooraleer Léonard de kans kreeg daar zelf voor te zorgen. De vraag is dus veeleer of hij het tij kan keren.

Wellicht zal hij dat niet doen. Toch beschikt monseigneur Léonard over een aantal interessante troeven. Hij is een intelligent man. Verder communiceert hij prachtig. Niet onbelangrijk in een tijd die wat je zegt minder honoreert dan hoe je het zegt. In die zin behoort hij tot de kerkelijke avant-garde.

Ik zie bij de aanvang van zijn nieuwe taak twee grote gevaren. Door een aantal mensen riskeert hij vrijwel onmiddellijk volledig te worden verworpen. Zeker in Vlaanderen is de bitterheid tegenover het kerkinstituut groot. De standpunten over homoseksualiteit of over de positie van de vrouw, bijvoorbeeld, staan dermate haaks op het aanvoelen van de grote meerderheid van de katholieken, dat een bisschop er nauwelijks nog geloofwaardig kan mee uitpakken.

Er is nog een tweede gevaar dat om de hoek loert, en dat is de droom van de kleine kerk. De stilaan ook in kerkelijke kringen algemeen aanvaarde gedachte dat de katholieken in onze samenleving gedoemd zijn om een minderheid te worden, te blijven. De heilige rest.

De kleine kerk staat vaak voor het grote gelijk. Hoe kleiner de kerk, hoe groter de buitenwereld en hoe bozer die oogt. De nichekerk. Het risico van sektarische eigenschappen dreigt: het verheerlijken van de leider, het demoniseren van de buitenwereld.

Want zoveel is duidelijk, ook al gaat het de kerk niet voor de wind, er zijn nog altijd vele randkatholieken, halve gelovigen, twijfelaars, zoekers en licht ontspoorden die niet in de steek mogen worden gelaten. Waar begint geloof? Daar waar iemand niet langer zeker is dat God niet bestaat. Volstrekte orthodoxie is dan nog veraf. Hopelijk kiest monseigneur Léonard niet alleen voor dat laatste, voor complete zuiverheid. Iets zegt mij dat hij dat niet gaat doen. Hij is te ijdel en heeft te veel branie om alleen het gemakkelijke na te streven.”

Lees het volledige artikel

Naar boven

De Belgische Kerk is te passief geweest

In 2006 interviewde Knack monseigneur Léonard over de fundamenten van zijn conservatieve mensbeeld:

Ik ervaar het als pijnlijk dat er in België niet meer reactie is geweest tegen bijvoorbeeld de euthanasiewetgeving, ja. Wij zijn te passief. In Frankrijk, Italië, Spanje en zelfs in Duitsland is de reactie van de Kerk en van de bevolking veel intenser. (stilte) Wij doen in deze samenleving zo veel om de dood mogelijk te maken, dat we ons op den duur niet meer inzetten voor het leven.

Lees het volledige interview

Naar boven

Citaat

"De zin van dit leven is zich voor te bereiden op het leven dat nooit vergaat. We bevinden ons als het ware op een lanceerplatform. De jaren die we hier op aarde meemaken, kunnen we gebruiken om alvast God te leren kennen, zodat we ons niet ontheemd voelen als we straks bij Hem komen. De zin van het leven is met andere woorden zo goed mogelijk de diepe betekenis van ons bestaan te leren kennen. Waarom besta ik? Wat doe ik hier? Wat is het ultieme doel van dit bestaan? En ik vind al die antwoorden dankzij mijn geloof."

"met die boodschap [dat de dood het leven draaglijk maakt] zult u geen troost brengen aan de moeder die pas haar kind verloren heeft. Dat gaat niet. Een mogelijk antwoord is gelegen in de dood van Jezus aan het kruis en de kreet die hij uitschreeuwt: Mijn God, mijn God, waarom hebt gij mij verlaten? Ik vind dat buitengewoon. Het is méér dan een antwoord. Op dit ogenblik, terwijl wij hier zitten te praten, zijn er mensen die zich die vraag stellen: waar is God? Welnu, Jezus is gestorven met die vraag op zijn lippen.

Er is geen onmiddellijk antwoord, nee. Maar dat Jezus die vraag stelde, betekent wel dat God solidair is met wat wij hier op aarde moeten meemaken en beleven. Wij zijn dus niet alleen in onze ellende. Het is nog geen bevredigende uitleg, maar het is toch al íéts. God gaat niet akkoord met het kwaad. Er zal ook een einde aan komen. De huidige wereld is niet het maximum van de scheppingskracht van God.”

Naar boven

Website

Monseigneur Léonard heeft een website. Behalve zijn biografie is er ook een item te vinden over de prioriteiten van de nieuwe aartsbisschop.

Website Léonard

Naar boven